ततः शतमखादयो युधि विरोधिभिर्निर्जितां
श्रियं पुनरभीप्सवः क्रतुभुजो भुजोपार्जिताम् ।
विचित्रमणिसुन्दरं विपुलकन्दरं मन्दरं
समेत्य तपसानयन्निमिषवत्सहस्रं समाः ॥

अत्रान्तरे सुरगुरुर्दुरितं सुराणा
मल्पावशेषमवयन्प्रणिधानयोगात् ।
अभ्येत्य निर्जरवरैरभिवन्द्य भक्त्या
पर्यावृतः सदसि किंचिदिदं बभाषे ॥

कालोऽत्यगादशुभहेतुरुपस्थितं वः
कल्याणमद्य न चिरादिति भामते नः ।
उत्तिष्ठतोचलत याम तु धाम धातु
रुष्ट्रासिकाभिरधुना किमनर्थिकाभिः ॥

चेतो यद्भवतश्चिरंतनवचासंदर्भगर्भस्थिते
वरतुन्यस्तमितप्रपञ्चमलिनिम्न्यामज्जमामज्जति ।
तद्दुर्मोचतमोविमोहितमतिष्वस्मास्वकस्मादिदं
सक्तं यत्पशुषु द्विपात्स्वपि नतो धन्या वयं न्यायतः ॥

किं न निगृह्णन्ति मनः किं न भजन्ते जनाः शिवं शरणम् । अभिसंधिभेदमात्रान्मोक्षो(क्षा)पायेन बध्यन्ते

अथ सुरगुरुमागतं सशिष्यं स्वयमवधार्य धिया सनत्कुमारः। अपगततमसो महाप्रभावा- नशिषदमुष्य सभाजनाय शिष्यान्

सनत्कुमारेण समागमे गुरो
र्निशाम्य वृत्ता विविधास्तदर्हणाः ।
निशम्य वादेष्वथ चास्य चातुरीं
विशिष्य तस्मिन्नमरा विनेमिरे ॥

आङ्गिरसोऽपि प्रणम्य भक्या महत्या परमेष्टिनमिव सनत्कुमारं, आवेद्य देवकार्यं, अनुज्ञाप्य च तेन पाकशासनं, अनुव्रज्य परिष्वज्य गाढं, आदिश्य चतुर्मुखोपसर्पणेतिकर्तव्यतां, अनुगृह्य शिवेन चेतसा, विसृष्टस्तेन, विनयातिशयादादृष्टिथादादधानः शिरस्यञ्जलिं, आस्थाय महान्तं योगं. आवर्तयन् प्रणवमेव, महामरैराससाद महनावधानेन हैरण्यगर्भमायतनम् ।
गच्छन्तः पथि- वाग्देवीवदनारविन्दगलितब्रह्मोद्यविद्याशत- ग्रन्थग्रन्थिविभेदजातकुतुकब्रह्मर्षिहर्षस्तवैः ।
कर्णाभ्यर्णगतैर्निवृत्तनिखिलक्लेशा दिगीशास्तदा निर्वव्रुर्न च वव्रुरव्रणमपि स्वर्गं पुनर्गाहितुम् ॥

खाध्यायाध्ययनादृतेन विधिना दृष्टयापि नालोकिताः
सभ्यैः प्रत्युत सर्वभोगविमुखैरुत्सारिता दूरतः ।
नृत्यन्त्यः सुरसुभ्रुवः परमधुस्तत्र व्यथां मानसी
मानन्दैकपदेऽपि धामनि कलाकौशल्यवैफल्यतः ॥

प्राकारगोपुरविहारवितर्दिकानां
मूलेषु यत्र हरिनीलशिलाविभङ्गाः ।
सक्ताश्चिरादिव जयन्ति युगान्तधूम
संतानसंघटितसान्द्रमषीविलेपाः ॥

प्रविशन्तश्च तमालयं, 'ननु प्रातरागतस्य पुरुहूतनान्नो दिवस्पतेः कतितमः पुरन्दरो नामाय' इति पृच्छ्यमाना दौवारिकैर्निर्जरा बलवदन्तर्ललज्जिरे
अपि च गच्छतामन्तरेषामालक्ष्य गतिमतिमलीमसां, अधिगन्तव्याधिगमेन निर्वृताः सर्वतोऽपि महर्षयः कतिचित् 'अतिचिरं कालमहो खलु वयमप्यमीषां सामीप्यनारूप्यतायुज्यसालोक्यसिद्धिमाशासाना नानाविधानि तपांसि वृथा चकृम' इति विगर्हमाणाः स्वमात्मानं लज्जितानमरान् भूयोऽपि लज्जयांचक्रिरे ।
अथ भगवानाङ्गिरसो देवर्षिभिः परिष्वज्यमानः पदे पदे नारदादिभिः, प्रत्युद्गम्यमानो विद्वद्भिः पतञ्जलिप्रमुखेः, अभिवाद्यमान: सिद्धविद्याधरैः, आनीयमानः सबहुमानमाप्तभृत्यैः परमेष्ठिनः, परिवृतो देवैः परमाश्चर्यनिर्भरैः, प्रकृतिगुणैरिव परस्परयोगवियोगपरिणम -द्भेदैरुच्चावचैर्मणिभिरुपरञ्जितं, उपर्यास्तीर्णहंसतूलिकातल्पकल्पितमहार्होपबर्ह, अहिसानृशंस्यकोमळिमावर्जितशमदमाभोगमन्तःकरणमिव महायोगिनां, ताळवृन्तचामरताम्बूलकरण्डकळाचिकाद्युपचारचतुरवरवर्णिनीजन- न्यस्तवामहस्तवेष्टिततया व्याकोचाष्टदळात्मिकां व्यञ्जयदिव कमलासनतां त्रिभङ्गीसमुन्नततया त्रिवर्गातीतमिव सर्वतोभद्रं भद्रासनमधितिष्ठन्तं, समसमयसमुद्यदादित्यसहस्रभास्वरैरर्केन्दुविद्यु- दनलरूपचतुस्तेजः समुत्तम्भनायेव चतुर्दिक्षु निर्जिहानस्तेजोभिर- वलुम्पन्तमिव दिव्यमपि चक्षुर्दिवौकसां, संततव्यवहारसंसक्त चतुरागमाक्षरप्रेक्षणीयदन्तचन्द्रिकाविकासपरिहृतसंसारशार्वरैरा - यतापाङ्गरिङ्गदभङ्गुरकरुणातरङ्गमालाभिराचार्यकाभिषेकमादधानैरि-व योगिनामध्यात्मविद्यासु, चतुर्भिरिवान्तःपुरैर्दयितानां चतसॄणामपि श्रुतीनां, आननपङ्कजैरनुगृह्णन्तमभितोऽपि महाशयान् , त्रैयम्बकमकुटावलोकनावलम्बितहंसदशार्जितेन मृणालवलयेनेव मृदुना शुचिना च सूत्रमयेनोपबीतेन सवचयन्तमिव सूत्रात्मकतामात्मनः, शस्त्रास्त्रविद्याकूपारपारीणक्षत्रियवर्ग, (??)गनिर्वृततयेव शस्त्रग्रहपराड्मुखेन प्रकृत्यादिपृथिव्यन्तपञ्चविंशतितत्त्वपरिवर्तनमात्रमेव व्यापार इति प्रदर्शयतेव पाणिना दक्षिणेन परिवर्तयन्तगक्षमालिकां, अहर्मुग्वेषु प्रथममपाव(??) स्रष्टव्यतामवधार्य धार्यमाणेनेव स्फटिकमयेन कमण्डलुना परिष्कृतेतरकरपल्लवं, असकृदधीता -ध्यापितनिखिलनिगमान्तसिद्धान्तपान्थसनकसनन्दनादिमहादेशि -कोद्भावितदुर्भेदसंशयच्छेदसंवादजिज्ञासया मुहुर्मुहुरवलोकयन्त -मन्तिकगतां वाग्देवतां, आचार्यमाचार्याणां, अधिगन्तव्यमधि -गन्तव्यानां, परमानन्दतुन्दिलमपि प्रपन्नानुग्रहैकव्यमनिनं, समष्टिं भूतग्रामस्य, साधारणं पितरमखिललोकस्य, विश्रान्तिभूमिं विद्याफलानां, विरामपदं वाग्विभूतीनां, दूरं दुराशयानां, अदूरमात्मवेदिनां, अधिगम्य भगवन्त पितामहं, अत्यद्भुतसभा- सभानाथसंदर्शनजडीकृतो वाचस्पतिरपि भगवान् वाग्देवता -वलोकनसंपन्नभयकम्पसंभ्रमस्तम्भितवाङ्मुखः क्षणमवाड्मुखश्च तदीयदिव्यतेजःप्रतिहतदृष्टितया यावदास्त स्तब्ध इव, तावदनु ग्रहमय्या दृशा जगन्निधेः, आगच्छ वत्सेत्यमृतासारकिरा गिरा च गिरां देव्या निर्व्याजमाख्यायितः, समाधाय कथंचिदान्तरं करणं, अनुस्मरन् प्रणवं, आवर्तयन् ब्रह्मसूक्तानि तत्तदागमोदितानि, प्रागेव नम्रोऽपि भक्तिभारेण प्रणम्य शतशः सहामरैः प्रसादादेव देवदेवस्य प्रारभत किंचिदेवमभिधातुम् अगन्तव्यं तर्कैरनधिगमनीयं क्रतुशतै- रनासाधं दानैरनुपसरणीयं च तपसा
भवन्तं पश्यन्तः शुचमभिभवन्तं प्रणमतां कृतार्था जाताः स्मः पुनरपि कृतार्थाः पुनरपि ॥

किच भूतग्राममिमं चतुर्विधमहो निर्मासि यल्लीलया
यच्च व्याकुरुषे निरन्तरमिभाः साङ्गाश्चतस्रः श्रुतीः ।
चातुर्यं कथमीदृगित्यपगता शङ्का समस्तापि न
श्चातुर्यं भवतो युजेष्वपि मुखेष्वद्य स्वयं पश्यताम् ॥

इति ।
स च ततः 'साधु वत्स साधु स्थाने किल छन्दोगाः वाक् तस्याः पतिबृहस्पतिरिति नाम ते निराहुः' इति प्रशस्य 'परिम्लान इव लक्ष्यते कुतः पाकशासन' इति पृच्छति सानुकम्पमम्भोजसंभवे, बृहस्पतिः पुनरिदमभाषत- 'परिम्लाना दीनाश्चिरपरिहतस्वस्वभवना- श्चरन्तः पादाम्यामवनिवलये भिक्षव इव ।
यदाख्यातुं दुःखं तव सविधमेते परिगता- स्तदद्य व्यस्मार्षुः पदमिदमुपेता वितिमिरम् ॥

किच---- यत्प्रत्यस्तमितप्रपञ्चमखिलव्यापारपारंगतं प्रत्यग्ज्योतिरनुत्तरं शमधनैरालोच्यमेतादृशैः। तत्संप्रश्नकथासुधाभरितयोः सेक्तुं भवत्कर्णयो- र्मिथ्याज्ञानविचेष्टितानि बलवज्जिह्रेति जिह्वैव नः

अव्याजकोपनिधिना मुनिनामुनैव
निर्वासिता सुरपतेः सुरलोकलक्ष्मीः ।
आसाद्य दानवकुलानि दिवौकसो न
श्चक्रे पदं कृपणमानवदुर्दशानाम् ॥

या त्वियती मांसलता ।
साप्यन्नापायशोभेन ॥

प्रेक्षावन्तो दिशि दिशि नराः प्रेक्षमाणा धरण्या
मित्थंभूतान् सुरपरिबृढानिन्द्रवैश्वानरादीन् ।
तत्तत्साम्योदयफलपरामप्रमाणीं पुराणीं
मत्वा वाचं विदधति शनैः कर्ममार्गेष्ववज्ञाम् ॥

अथवा नैतावदभिधातव्यमस्माभिः अभिदधति ते
मूर्धानं द्यामनुश्रवसूक्तयः सुचिरमसुराश्चैतामित्थं तुदन्ति दुराशयाः ।
निगमशिखराभ्यासव्यासङ्गतो यदि विस्मृतं
तदपि भवता तन्नो दौष्कर्म्यमित्युपरम्यते ॥

इमे वयमिदं तत्वमित्थं स्थानमियं दशा ।
परं यदा कर्तव्यं प्रमाणं तत्र नो भवान् ॥

यदेतद्वामाङ्गं घनजघनकेशस्तनभरं
कदाचित्तच्छंभोर्भवति कमलाकौस्तुभधरम् ।
जगन्मातर्येवं यदपचरितं तन्मघवता
जगन्माता देवः प्रभवति स एव क्षपयितुम् ॥

घोषे क्वापि पुरा पयः कियदपि स्तैन्येन दैन्येन वा
लब्धं योऽवहदीश्वरोऽपि जगतां जन्माधमं मानुषम् ।
तं विस्मापयितुं तरङ्गवलयैर्घोषानसंख्यान्सृज
न्नाभूभूतलसंभृतेन पयसैवावृत्य यो वर्तते ॥

खाद्या यत्र सुधैव यस्य जठरे साक्षात्स धन्वन्तरिः
शेते यत्र समस्तरोगशमनो नाम्नैव देवोऽच्युतः ।
तस्मिन्दुग्धनिधावपि स्पृहयते नैव स्थिरामासिका
मन्तर्लीनहलाहलोष्मचकितो नाथः स्वयं पाथसाम् ॥

स्थानं विश्वसृजोऽपि तन्निरय इत्याचक्षते यद्विदो
यद्गत्वा गमनीयमुत्तरमितः कुत्रापि न श्रूयते ।
आयस्यापि हि साधयन्ति यतयो यत्रारुरुक्षां परं
तदृष्ट्वापि पदं हरेः सुरगणास्तस्तम्भिरे गाहितुम् ॥

दध्युर्यावदुपायं ते गन्तुं तत्र दिवौकसः ।
तावनिदध्युरायान्तं तत्र देवं पितामहम् ॥