यदेतद्वामाङ्गं घनजघनकेशस्तनभरं
कदाचित्तच्छंभोर्भवति कमलाकौस्तुभधरम् ।
जगन्मातर्येवं यदपचरितं तन्मघवता
जगन्माता देवः प्रभवति स एव क्षपयितुम् ॥

विस्तारः शंभोः वामाङ्गं गारी । सैव श्रीविष्णुः । यदाहुः- एकापि शक्तिः परमेश्वरस्य भिन्ना चतुर्धा विनियोगकाले । भोगे भवानी समरेषु दुर्गा कोपे तु काठीत्यवने तु विष्णुः ॥ तदागच्छत क्षीरसागरं, दर्शयिष्यामो भगवन्तम्' इति वदन्नासनादुत्थायान्तर्दधे भगवानब्जसंभवः । अथ कथमप्यमर्त्यपतयः परिहत्य भयं गुरुकरुणाविशेषपरिणामकृताभ्युदयाः । अखिलजनुष्मदाशयगुहाशवमप्युदधौ शयितमिमे समेतुमुदयुञ्जत शार्ङ्गधरम् ॥ २१ ॥ किंच- पथि ध्वजं यं गरुडध्वजस्य प्रस्थाय यान्तो ददृशुर्दिगीशाः । तमेव सद्यस्तदनुग्रहस्य भविष्यतोऽपि ध्वजमग्रहीषुः ॥ २२ ॥ अवतरन्तश्च ते सत्यलोकादनेकसहस्रयोजनमपि पन्थानमतिलङ्घितं गणयन्तो गव्यूतिमात्रमिव, गुणयन्तो भाषितानि चतुर्मुखस्य, गुरुणाकृष्यमाणतयेव झटित्युपनिपत्य विशश्रमुरवि- श्रान्तपरिभ्रमदभ्रमारुतसंपातविनीतपथिकव्यथे जलदपथे । अद्राक्षुरपि तत्र ते निद्राणपुराणपुरुषनिद्राभङ्गापराधमाशङ्क्य संतायन्तमिव विद्रुमकाण्डवेत्रदण्डैरनिवार्यमौखर्यसमुल्लासदुर्ललितानि- कल्लोलमण्डलानि, निरिन्धनज्वलदबिन्धनज्वालासंबन्धान्निष्य- न्दमानमिव वीचीभिरभितोऽपि, सद्यःसमास्वादितशुद्धदुग्धपूर- पूरितगर्भनिर्भरविशदनीरदनिकरसंछन्नतया संपन्नमिव मण्डेन, चिरसंभृततया संभावितपयोविकारपरिजीहीर्पुणा ततस्ततः क्षिप्ताभिरम्बुजसंभवेन समूलाभिरिवौषधीभिः शैवालमञ्जरीभि- रभिशोभितं, चिरपरिचितरोघरसास्वादसुखित्चानकपोनसा(??) वज्ञनिष्ठ्यूतचञ्चूपुटनिपतदितरमेघशीकरं, गोविन्दचरणारबिन्द संदर्शनायातविबुधससद्विमानहंसविविच्यानमानसर्वतः(??) सहस्रनीरकृताहारलब्धसमिन्धनबलवदविन्धनानलं, सायंप्राति कोल्लामपल्लवितकल्लोलजालवल्लितवेलागिरिविर(??) संचारलब्धदुग्धाभिषेकमुहूर्तविमलीकृतवन्याद्विपतया परिचिदन्तमिव चिरादैरावतसर्गचातुरीं, क्षीरैकनिधानतया पर्वकालाबाहनप्रसक्तपर(??) मर्षिजनप्रस्तुताघमर्षणसूक्तगोचर- क्षीरपदोहानूहविचारकोलाहलाभिभूतवीचीघोषं, [[पर्वकालेति ॥ अधमर्षणसूक्ते यदपा क्रूरमित्यत्र अपदस्थाने क्षीरपदः कहो न वेति विवदमानाः परमर्षयो दृष्टाः ॥

छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
य	दे	त	द्वा	मा	ङ्गं	घ	न	ज	घ	न	के	श	स्त	न	भ	रं
क	दा	चि	त्त	च्छं	भो	र्भ	व	ति	क	म	ला	कौ	स्तु	भ	ध	रम्
ज	ग	न्मा	त	र्ये	वं	य	द	प	च	रि	तं	त	न्म	घ	व	ता
ज	ग	न्मा	ता	दे	वः	प्र	भ	व	ति	स	ए	व	क्ष	प	यि	तुम्
य			म			न			स			भ			ल	ग

Other texts to read

कथासरित्सागरः सोमदेवः

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

About

Resources

Connect