शास्त्रज्ञः कपटानुसारकुशलो वक्ता न च क्रोधन-
स्तुल्यो मित्रपरस्वकेषु चरितं दृष्टैव दत्तोत्तरः ।
क्लीबान्पालयिता शठान्व्यथयिता धर्म्यो न लोभान्वितो
द्वार्भावे परतत्त्वबद्धहृदयो राज्ञश्च कोपापहः ॥
शास्त्रज्ञः कपटानुसारकुशलो वक्ता न च क्रोधन-
स्तुल्यो मित्रपरस्वकेषु चरितं दृष्टैव दत्तोत्तरः ।
क्लीबान्पालयिता शठान्व्यथयिता धर्म्यो न लोभान्वितो
द्वार्भावे परतत्त्वबद्धहृदयो राज्ञश्च कोपापहः ॥
स्तुल्यो मित्रपरस्वकेषु चरितं दृष्टैव दत्तोत्तरः ।
क्लीबान्पालयिता शठान्व्यथयिता धर्म्यो न लोभान्वितो
द्वार्भावे परतत्त्वबद्धहृदयो राज्ञश्च कोपापहः ॥
अन्वयः
AI
(अधिकरणिकः) शास्त्रज्ञः, कपट-अनुसार-कुशलः, वक्ता, न च क्रोधनः, मित्र-पर-स्व-केषु तुल्यः, चरितम् दृष्ट्वा एव दत्तोत्तरः, क्लीबान् पालयिता, शठान् व्यथयिता, धर्म्यः, न लोभ-अन्वितः, द्वार्-भावे पर-तत्त्व-बद्ध-हृदयः, राज्ञः च कोप-अपहः (भवेत्) ।
Summary
AI
A judge should be learned in scriptures, skilled in detecting deceit, an eloquent speaker, and free from anger. He must treat friends and strangers alike, base decisions on facts, protect the weak, punish the wicked, follow dharma, remain ungreedy, and appease the king’s wrath while staying focused on truth.
सारांश
AI
न्यायाधीश को शास्त्रज्ञ, चतुर, वाग्मी, क्रोधरहित और निष्पक्ष होना चाहिए। उसे निर्बलों की रक्षा और दुष्टों को दंड देने वाला, धर्मनिष्ठ, लोभरहित और राजा को सही परामर्श देने वाला होना चाहिए।
पदच्छेदः
AI
| शास्त्रज्ञः | शास्त्र–ज्ञ (१.१) | knower of scriptures |
| कपटानुसारकुशलः | कपट–अनुसार–कुशल (१.१) | skilled in detecting deceit |
| वक्ता | वक्तृ (१.१) | an eloquent speaker |
| न | न | not |
| च | च | and |
| क्रोधनः | क्रोधन (१.१) | prone to anger |
| तुल्यः | तुल्य (१.१) | impartial |
| मित्रपरस्वकेषु | मित्र–पर–स्वक (७.३) | towards friend, stranger, and one's own people |
| चरितम् | चरित (२.१) | the facts |
| दृष्ट्वा | दृष्ट्वा (√दृश्+क्त्वा) | having seen |
| एव | एव | only |
| दत्तोत्तरः | दत्त (√दा+क्त)–उत्तर (१.१) | one who gives a decision |
| क्लीबान् | क्लीब (२.३) | the weak |
| पालयिता | पालयितृ (१.१) | a protector |
| शठान् | शठ (२.३) | the wicked |
| व्यथयिता | व्यथयितृ (१.१) | a punisher |
| धर्म्यः | धर्म्य (१.१) | righteous |
| न | न | not |
| लोभान्वितः | लोभ–अन्वित (अनु√इ+क्त, १.१) | possessed of greed |
| द्वार्भावे | द्वार्–भाव (७.१) | in the matter of two parties |
| परतत्त्वबद्धहृदयः | पर–तत्त्व–बद्ध (√बन्ध्+क्त)–हृदय (१.१) | with a heart fixed on the highest truth |
| राज्ञः | राजन् (६.१) | of the king |
| च | च | and |
| कोपापहः | कोप–अपह (१.१) | an appeaser of wrath |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| शा | स्त्र | ज्ञः | क | प | टा | नु | सा | र | कु | श | लो | व | क्ता | न | च | क्रो | ध | न |
| स्तु | ल्यो | मि | त्र | प | र | स्व | के | षु | च | रि | तं | दृ | ष्टै | व | द | त्तो | त्त | रः |
| क्ली | बा | न्पा | ल | यि | ता | श | ठा | न्व्य | थ | यि | ता | ध | र्म्यो | न | लो | भा | न्वि | तो |
| द्वा | र्भा | वे | प | र | त | त्त्व | ब | द्ध | हृ | द | यो | रा | ज्ञ | श्च | को | पा | प | हः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.