वेदार्थान्प्राकृतस्त्वं वदसि न च ते जिह्वा निपतिता
मध्याह्ने वीक्षसेऽर्कं न तव सहसा दृष्टिर्विचलिता ।
दीप्ताग्नौ पाणिमन्तः क्षिपसि स च ते दग्धो भवति नो
चारित्र्याच्चारुदत्तं चलयसि न ते देहं हरति भूः ॥
वेदार्थान्प्राकृतस्त्वं वदसि न च ते जिह्वा निपतिता
मध्याह्ने वीक्षसेऽर्कं न तव सहसा दृष्टिर्विचलिता ।
दीप्ताग्नौ पाणिमन्तः क्षिपसि स च ते दग्धो भवति नो
चारित्र्याच्चारुदत्तं चलयसि न ते देहं हरति भूः ॥
मध्याह्ने वीक्षसेऽर्कं न तव सहसा दृष्टिर्विचलिता ।
दीप्ताग्नौ पाणिमन्तः क्षिपसि स च ते दग्धो भवति नो
चारित्र्याच्चारुदत्तं चलयसि न ते देहं हरति भूः ॥
अन्वयः
AI
त्वम् प्राकृतः (सन्) वेद-अर्थान् वदसि, च ते जिह्वा न निपतिता; (त्वम्) मध्याह्ने अर्कम् वीक्षसे, तव दृष्टिः सहसा न विचलिता; (त्वम्) दीप्ते अग्नौ पाणिम् अन्तः क्षिपसि, सः च ते न दग्धः भवति; (त्वम्) चारुदत्तम् चारित्र्यात् चलयसि, भूः ते देहम् न हरति।
Summary
AI
You, a base person, speak the meanings of the Vedas, yet your tongue has not fallen out. You gaze at the midday sun, yet your sight has not suddenly failed. You thrust your hand into a blazing fire, yet it is not burnt. You seek to divert Cārudatta from his virtuous character, yet the earth does not swallow your body.
सारांश
AI
तुम नीच होकर वेदों की व्याख्या कर रहे हो और तुम्हारी जीभ नहीं गिरती; तुम दोपहर के सूर्य को देखते हो और तुम्हारी दृष्टि विचलित नहीं होती; तुम अग्नि में हाथ डालते हो और वह जलता नहीं; तुम चारुदत्त के चरित्र को दूषित कर रहे हो और पृथ्वी तुम्हारे शरीर को निगल नहीं रही।
पदच्छेदः
AI
| वेद-अर्थान् | वेद–अर्थ (२.३) | the meanings of the Vedas |
| प्राकृतः | प्राकृत (१.१) | a base person |
| त्वम् | युष्मद् (१.१) | you |
| वदसि | वदसि (√वद् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | speak |
| न | न | not |
| च | च | and |
| ते | युष्मद् (६.१) | your |
| जिह्वा | जिह्वा (१.१) | tongue |
| निपतिता | निपतित (नि√पत्+क्त, १.१) | has fallen out |
| मध्याह्ने | मध्याह्न (७.१) | at midday |
| वीक्षसे | वीक्षसे (वि√ईक्ष् कर्तरि लट् (आत्मने.) म.पु. एक.) | you gaze at |
| अर्कम् | अर्क (२.१) | the sun |
| न | न | not |
| तव | युष्मद् (६.१) | your |
| सहसा | सहसा | suddenly |
| दृष्टिः | दृष्टि (१.१) | sight |
| विचलिता | विचलित (वि√चल्+क्त, १.१) | has failed |
| दीप्ते | दीप्त (७.१) | blazing |
| अग्नौ | अग्नि (७.१) | into fire |
| पाणिम् | पाणि (२.१) | hand |
| अन्तः | अन्तः | into |
| क्षिपसि | क्षिपसि (√क्षिप् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | you thrust |
| सः | तद् (१.१) | it |
| च | च | and |
| ते | युष्मद् (६.१) | your |
| दग्धः | दग्ध (√दह्+क्त, १.१) | burnt |
| भवति | भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | is |
| नो | न | not |
| चारित्र्यात् | चारित्र्य (५.१) | from his character |
| चारुदत्तम् | चारुदत्त (२.१) | Cārudatta |
| चलियसि | चलयसि (√चल् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | you cause to swerve |
| न | न | not |
| ते | युष्मद् (६.१) | your |
| देहम् | देह (२.१) | body |
| हरति | हरति (√हृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | swallows |
| भूः | भू (१.१) | the earth |
छन्दः
सुमधुरा
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वे | दा | र्था | न्प्रा | कृ | त | स्त्वं | व | द | सि | न | च | ते | जि | ह्वा | नि | प | ति | ता |
| म | ध्या | ह्ने | वी | क्ष | से | ऽर्कं | न | त | व | स | ह | सा | दृ | ष्टि | र्वि | च | लि | ता |
| दी | प्ता | ग्नौ | पा | णि | म | न्तः | क्षि | प | सि | स | च | ते | द | ग्धो | भ | व | ति | नो |
| चा | रि | त्र्या | च्चा | रु | द | त्तं | च | ल | य | सि | न | ते | दे | हं | ह | र | ति | भूः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.