चिन्तासक्तनिमग्नमन्त्रिसलिलं दूतोर्मिशङ्काकुलं
पर्यन्तस्थितचारनक्रमकरं नागाश्वहिंस्राश्रयम् ।
नानावाशककङ्कपक्षिरचितं कायस्थसर्पास्पदं
नीतिक्षुण्णतटं च राजकरणं हिंस्त्रैः समुद्रायते ॥

अन्वयः AI चिन्ता-सक्त-निमग्न-मन्त्रि-सलिलम् दूत-ऊर्मि-शङ्का-कुलम् पर्यन्त-स्थित-चार-नक्र-मकरम् नाग-अश्व-हिंस्र-आश्रयम् नाना-वाशक-कङ्क-पक्षि-रचितम् कायस्थ-सर्प-आस्पदम् नीति-क्षुण्ण-तटम् राज-करणम् हिंस्त्रैः समुद्रायते ।

Summary AI The royal court is like a treacherous ocean: its waters are ministers submerged in thought; its waves are agitated messengers; its sharks and crocodiles are spies lurking nearby; it is filled with wild elephants and horses; it is crowded with various birds; and it is the haunt of serpents in the form of scribes. Its shores are eroded by policy.

सारांश AI यह न्यायालय हिंसक समुद्र की भाँति है, जहाँ मंत्री जल, दूत लहरें, गुप्तचर मगरमच्छ, हाथी-घोड़े समुद्री जीव, कायस्थ सर्प और कूटनीति इसके तट के समान है।

पदच्छेदः AI

चिन्तासक्तनिमग्नमन्त्रिसलिलम्	चिन्ता–सक्त (√सञ्ज्+क्त)–निमग्न (नि√मज्ज्+क्त)–मन्त्रिन्–सलिल (१.१)	whose water is ministers sunk in anxious thought
दूतोर्मिशङ्काकुलम्	दूत–ऊर्मि–शङ्का–आकुल (१.१)	agitated by the waves of messengers' doubts
पर्यन्तस्थितचारनक्रमकरम्	पर्यन्त–स्थित (√स्था+क्त)–चार–नक्र–मकर (१.१)	with crocodiles and sharks as spies lurking on its banks
नागाश्वहिंस्राश्रयम्	नाग–अश्व–हिंस्र–आश्रय (१.१)	the abode of savage elephants and horses
नानावाशककङ्कपक्षिरचितम्	नाना–वाशक–कङ्क–पक्षिन्–रचित (√रच+क्त, १.१)	filled with various crying birds and herons
कायस्थसर्पास्पदम्	कायस्थ–सर्प–आस्पद (१.१)	the haunt of serpents in the form of scribes
नीतिक्षुण्णतटम्	नीति–क्षुण्ण (√क्षुद्+क्त)–तट (१.१)	whose banks are eroded by policy
च	च	and
राजकरणम्	राजन्–करण (१.१)	the royal court
हिंस्त्रैः	हिंस्त्र (३.३)	with savage creatures
समुद्रायते	समुद्रायते (√समुद्र +क्यङ् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is like an ocean

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
चि	न्ता	स	क्त	नि	म	ग्न	म	न्त्रि	स	लि	लं	दू	तो	र्मि	श	ङ्का	कु	लं
प	र्य	न्त	स्थि	त	चा	र	न	क्र	म	क	रं	ना	गा	श्व	हिं	स्रा	श्र	यम्
ना	ना	वा	श	क	क	ङ्क	प	क्षि	र	चि	तं	का	य	स्थ	स	र्पा	स्प	दं
नी	ति	क्षु	ण्ण	त	टं	च	रा	ज	क	र	णं	हिं	स्त्रैः	स	मु	द्रा	य	ते
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

प्रतिमानाटकम् भासः

पञ्चरात्रम् भासः

About

Resources

Connect