स्खलति चरणं भूमौ न्यस्तं न चार्द्रतमा मही
स्फुरति नयनं वामो बाहुर्मुहुश्च विकम्पते ।
शकुनिरपरश्चायं तावद्विरौति हि नैकशः
कथयति महाघोरं मृत्युं न चात्र विचारणा ॥
स्खलति चरणं भूमौ न्यस्तं न चार्द्रतमा मही
स्फुरति नयनं वामो बाहुर्मुहुश्च विकम्पते ।
शकुनिरपरश्चायं तावद्विरौति हि नैकशः
कथयति महाघोरं मृत्युं न चात्र विचारणा ॥
स्फुरति नयनं वामो बाहुर्मुहुश्च विकम्पते ।
शकुनिरपरश्चायं तावद्विरौति हि नैकशः
कथयति महाघोरं मृत्युं न चात्र विचारणा ॥
अन्वयः
AI
भूमौ न्यस्तम् चरणम् स्खलति, मही च न आर्द्र-तमा (अस्ति), नयनम् स्फुरति, वामः बाहुः च मुहुः विकम्पते, अयम् अपरः शकुनिः च तावत् नैकशः हि विरौति, (एतत् सर्वम्) महा-घोरम् मृत्युम् कथयति, अत्र विचारणा न च (अस्ति) ।
Summary
AI
My foot stumbles on the ground though it is not wet; my eye throbs, and my left arm trembles repeatedly. Moreover, this bird cries out many times. All this foretells a most terrible death; there is no doubt about it.
सारांश
AI
सूखी भूमि पर पैर फिसल रहे हैं, बाईं आँख और भुजा फड़क रही है, और पक्षी बार-बार चिल्ला रहे हैं। ये सभी लक्षण बिना किसी संदेह के मेरी मृत्यु का संकेत दे रहे हैं।
पदच्छेदः
AI
| स्खलति | स्खलति (√स्खल् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | stumbles |
| चरणम् | चरण (१.१) | foot |
| भूमौ | भूमि (७.१) | on the ground |
| न्यस्तम् | न्यस्त (नि√अस्+क्त, १.१) | placed |
| न | न | not |
| च | च | and |
| आर्द्रतमा | आर्द्रतम (१.१) | very wet |
| मही | मही (१.१) | the earth |
| स्फुरति | स्फुरति (√स्फुर् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | throbs |
| नयनम् | नयन (१.१) | eye |
| वामः | वाम (१.१) | left |
| बाहुः | बाहु (१.१) | arm |
| मुहुः | मुहुः | repeatedly |
| च | च | and |
| विकम्पते | विकम्पते (वि√कम्प् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | trembles |
| शकुनिः | शकुनि (१.१) | bird |
| अपरः | अपर (१.१) | another |
| च | च | and |
| अयम् | इदम् (१.१) | this |
| तावत् | तावत् | moreover |
| विरौति | विरौति (वि√रु कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | cries out |
| हि | हि | indeed |
| नैकशः | नैकशः | many times |
| कथयति | कथयति (√कथ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | foretells |
| महाघोरम् | महत्–घोर (२.१) | a most terrible |
| मृत्युम् | मृत्यु (२.१) | death |
| न | न | not |
| च | च | and |
| अत्र | अत्र | here |
| विचारणा | विचारणा (१.१) | doubt |
छन्दः
हरिणी [१७: नसमरसलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स्ख | ल | ति | च | र | णं | भू | मौ | न्य | स्तं | न | चा | र्द्र | त | मा | म | ही |
| स्फु | र | ति | न | य | नं | वा | मो | बा | हु | र्मु | हु | श्च | वि | क | म्प | ते |
| श | कु | नि | र | प | र | श्चा | यं | ता | व | द्वि | रौ | ति | हि | नै | क | शः |
| क | थ | य | ति | म | हा | घो | रं | मृ | त्युं | न | चा | त्र | वि | चा | र | णा |
| न | स | म | र | स | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.