दाक्षिण्योदकवाहिनी विगलिता याता स्वदेशं रति-
र्हा हालंकृतभूषणे सुवदने क्रीडारसोद्भासिनि ।
हा सौजन्यनदि प्रहासपुलिने हा मादृशामाश्रये
हा हा नश्यति मन्मथस्य विपणिः सौभाग्यपण्याकरः ॥
दाक्षिण्योदकवाहिनी विगलिता याता स्वदेशं रति-
र्हा हालंकृतभूषणे सुवदने क्रीडारसोद्भासिनि ।
हा सौजन्यनदि प्रहासपुलिने हा मादृशामाश्रये
हा हा नश्यति मन्मथस्य विपणिः सौभाग्यपण्याकरः ॥
र्हा हालंकृतभूषणे सुवदने क्रीडारसोद्भासिनि ।
हा सौजन्यनदि प्रहासपुलिने हा मादृशामाश्रये
हा हा नश्यति मन्मथस्य विपणिः सौभाग्यपण्याकरः ॥
अन्वयः
AI
दाक्षिण्य-उदक-वाहिनी विगलिता (सा) रतिः स्व-देशं याता । हा हा अलङ्कृत-भूषणे सु-वदने क्रीडा-रस-उद्भासिनि! हा सौजन्य-नदि प्रहास-पुलिने हा मादृशाम् आश्रये! हा हा सौभाग्य-पण्य-आकरः मन्मथस्य विपाणिः नश्यति ॥
Summary
AI
The river of courtesy has dried up; delight has departed. Alas! O you adorned with ornaments, with a lovely face, radiant with joy! O river of goodness with banks of laughter! O refuge of people like me! Alas, the marketplace of Love, the mine of beauty, is destroyed.
सारांश
AI
उदारता और रति स्वरूप वह सुमुखी नष्ट हो गई। सज्जनता की नदी और कामदेव का वह सौभाग्यशाली बाजार आज समाप्त हो गया।
पदच्छेदः
AI
| दाक्षिण्योदकवाहिनी | दाक्षिण्य–उदक–वाहिनी (१.१) | The river of courtesy |
| विगलिता | विगलित (वि√गल्+क्त, १.१) | has dried up |
| याता | यात (√या+क्त, १.१) | has gone |
| स्वदेशम् | स्व–देश (२.१) | to its own place |
| रतिः | रति (१.१) | delight |
| हा | हा | alas |
| हा | हा | alas |
| अलंकृतभूषणे | अलंकृत–भूषण (८.१) | O one adorned with ornaments |
| सुवदने | सु–वदन (८.१) | O one with a lovely face |
| क्रीडारसोद्भासिनि | क्रीडा–रस–उद्भासिन् (८.१) | O one radiant with the joy of sport |
| हा | हा | alas |
| सौजन्यनदि | सौजन्य–नदी (८.१) | O river of goodness |
| प्रहासपुलिने | प्रहास–पुलिन (८.१) | with banks of laughter |
| हा | हा | alas |
| मादृशाम् | मादृश (६.३) | of people like me |
| आश्रये | आश्रय (८.१) | O refuge |
| हा | हा | alas |
| हा | हा | alas |
| नश्यति | नश्यति (√नश् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | is destroyed |
| मन्मथस्य | मन्मथ (६.१) | of Love |
| विपणिः | विपणि (१.१) | the marketplace |
| सौभाग्यपण्याकरः | सौभाग्य–पण्य–आकर (१.१) | the mine of wares of beauty |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| दा | क्षि | ण्यो | द | क | वा | हि | नी | वि | ग | लि | ता | या | ता | स्व | दे | शं | र | ति |
| र्हा | हा | लं | कृ | त | भू | ष | णे | सु | व | द | ने | क्री | डा | र | सो | द्भा | सि | नि |
| हा | सौ | ज | न्य | न | दि | प्र | हा | स | पु | लि | ने | हा | मा | दृ | शा | मा | श्र | ये |
| हा | हा | न | श्य | ति | म | न्म | थ | स्य | वि | प | णिः | सौ | भा | ग्य | प | ण्या | क | रः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.