किं यात्यस्य पुरः शनैः प्रवहणं तस्यान्तरं मार्गते
भग्नोऽक्षे परिवर्तनं प्रकुरुते छिन्नोऽथ वा प्रग्रहः ।
कर्मान्तोज्झितदारुवारितगतिर्मार्गान्तरं याचते
स्वैरं प्रेरितगोयुगः किमथवा स्वच्छन्दमागच्छति ॥
किं यात्यस्य पुरः शनैः प्रवहणं तस्यान्तरं मार्गते
भग्नोऽक्षे परिवर्तनं प्रकुरुते छिन्नोऽथ वा प्रग्रहः ।
कर्मान्तोज्झितदारुवारितगतिर्मार्गान्तरं याचते
स्वैरं प्रेरितगोयुगः किमथवा स्वच्छन्दमागच्छति ॥
भग्नोऽक्षे परिवर्तनं प्रकुरुते छिन्नोऽथ वा प्रग्रहः ।
कर्मान्तोज्झितदारुवारितगतिर्मार्गान्तरं याचते
स्वैरं प्रेरितगोयुगः किमथवा स्वच्छन्दमागच्छति ॥
अन्वयः
AI
अस्य पुरः प्रवहणं शनैः किं याति? (किं) तस्य अन्तरं मार्गते? अक्षे भग्ने (सति) परिवर्तनं प्रकुरुते? अथ वा प्रग्रहः छिन्नः? (किं) कर्मान्त-उज्झित-दारु-वारित-गतिः मार्ग-अन्तरं याचते? किम् अथवा स्वैरं प्रेरित-गो-युगः स्वच्छन्दम् आगच्छति?
Summary
AI
Is the carriage ahead moving slowly? Is it seeking a gap? Does it turn because of a broken axle or a snapped rein? Is its path blocked by wood left from a workshop, making it seek another route? Or does it approach freely with the pair of oxen driven at will?
सारांश
AI
यह बैलगाड़ी आगे धीरे-धीरे क्यों चल रही है? क्या यह रास्ता खोज रही है, या इसका अक्ष टूट गया है, या लगाम टूट गई है? क्या मार्ग अवरुद्ध होने के कारण यह दूसरा रास्ता माँग रही है, या अपनी इच्छा से धीरे आ रही है?
पदच्छेदः
AI
| किम् | किम् | Is it that |
| याति | याति (√या कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | it moves |
| अस्य | इदम् (६.१) | of this one |
| पुरः | पुरस् | ahead |
| शनैः | शनैस् | slowly |
| प्रवहणम् | प्रवहण (१.१) | the carriage |
| तस्य | तद् (६.१) | its |
| अन्तरम् | अन्तर (२.१) | a gap |
| मार्गते | मार्गते (√मार्ग् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | it seeks |
| भग्ने | भग्न (√भञ्ज्+क्त, ७.१) | being broken |
| अक्षे | अक्ष (७.१) | the axle |
| परिवर्तनम् | परिवर्तन (परि√वृत्+ल्युट्, २.१) | a turn |
| प्रकुरुते | प्रकुरुते (प्र√कृ कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | does it make |
| छिन्नः | छिन्न (√छिद्+क्त, १.१) | snapped |
| अथ | अथ | or |
| वा | वा | or |
| प्रग्रहः | प्रग्रह (१.१) | the rein |
| कर्मान्तोज्झितदारुवारितगतिः | कर्मान्त–उज्झित–दारु–वारित–गति (१.१) | one whose path is blocked by wood left from a workshop |
| मार्गान्तरम् | मार्ग–अन्तर (२.१) | another route |
| याचते | याचते (√याच् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | does it seek |
| स्वैरम् | स्वैर | at will |
| प्रेरितगोयुगः | प्रेरित–गो–युग (१.१) | with the pair of oxen driven |
| किम् | किम् | or |
| अथवा | अथवा | or |
| स्वच्छन्दम् | स्वच्छन्द | freely |
| आगच्छति | आगच्छति (आ√गम् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | does it approach |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| किं | या | त्य | स्य | पु | रः | श | नैः | प्र | व | ह | णं | त | स्या | न्त | रं | मा | र्ग | ते |
| भ | ग्नो | ऽक्षे | प | रि | व | र्त | नं | प्र | कु | रु | ते | छि | न्नो | ऽथ | वा | प्र | ग्र | हः |
| क | र्मा | न्तो | ज्झि | त | दा | रु | वा | रि | त | ग | ति | र्मा | र्गा | न्त | रं | या | च | ते |
| स्वै | रं | प्रे | रि | त | गो | यु | गः | कि | म | थ | वा | स्व | च्छ | न्द | मा | ग | च्छ | ति |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.