संसक्तैरिव चक्रवाकमिथुनैर्हंसैः प्रडीनैरिव
व्याविद्धैरिव मीनचक्रमकरैर्हर्म्यैरिव प्रोञ्छितैः ।
तैस्तैराकृतिविस्तरैरनुगतैर्मेघैः समभ्युन्नतैः
पत्रच्छेद्यमिवेह भाति गगनं विश्लेषितैर्वायुना ॥
संसक्तैरिव चक्रवाकमिथुनैर्हंसैः प्रडीनैरिव
व्याविद्धैरिव मीनचक्रमकरैर्हर्म्यैरिव प्रोञ्छितैः ।
तैस्तैराकृतिविस्तरैरनुगतैर्मेघैः समभ्युन्नतैः
पत्रच्छेद्यमिवेह भाति गगनं विश्लेषितैर्वायुना ॥
व्याविद्धैरिव मीनचक्रमकरैर्हर्म्यैरिव प्रोञ्छितैः ।
तैस्तैराकृतिविस्तरैरनुगतैर्मेघैः समभ्युन्नतैः
पत्रच्छेद्यमिवेह भाति गगनं विश्लेषितैर्वायुना ॥
अन्वयः
AI
वायुना विश्लेषितैः संसक्तैः चक्रवाक-मिथुनैः इव, प्रडीनैः हंसैः इव, व्याविद्धैः मीन-चक्रमकरैः इव, प्रोञ्छितैः हर्म्यैः इव, तैः तैः आकृति-विस्तरैः अनुगतैः समभ्युन्नतैः मेघैः (युक्तम्) इह गगनं पत्रच्छेद्यम् इव भाति।
Summary
AI
With clouds tossed by the wind, appearing like pairs of cakravāka birds, flying swans, darting fish and crocodiles, or towering mansions, the sky, adorned by these various expansive forms, looks like a decorative cut-out design.
सारांश
AI
चक्रवाक के जोड़ों, उड़ते हंसों और जलीय जीवों की आकृतियों वाले ये मेघ, वायु द्वारा छिन्न-भिन्न होकर आकाश में किसी सुंदर चित्रकारी या बेल-बूटे के समान शोभा पा रहे हैं।
पदच्छेदः
AI
| संसक्तैः | संसक्त (सम्√सञ्ज्+क्त, ३.३) | clinging together |
| इव | इव | like |
| चक्रवाकमिथुनैः | चक्रवाक–मिथुन (३.३) | by pairs of cakravāka birds |
| हंसैः | हंस (३.३) | by swans |
| प्रडीनैः | प्रडीन (प्र√डी+क्त), ३.३ | flying |
| इव | इव | like |
| व्याविद्धैः | व्याविद्ध (वि+आ√व्यध्+क्त, ३.३) | darting |
| इव | इव | like |
| मीनचक्रमकरैः | मीन–चक्र–मकर (३.३) | by schools of fish and crocodiles |
| हर्म्यैः | हर्म्य (३.३) | by mansions |
| इव | इव | like |
| प्रोञ्छितैः | प्रोञ्छित (प्र√उञ्छ्+क्त, ३.३) | towering |
| तैः | तद् (३.३) | by those |
| तैः | तद् (३.३) | by those |
| आकृतिविस्तरैः | आकृति–विस्तर (३.३) | by various expansive forms |
| अनुगतैः | अनुगत (अनु√गम्+क्त, ३.३) | accompanied by |
| मेघैः | मेघ (३.३) | by clouds |
| समभ्युन्नतैः | समभ्युन्नत (सम्+अभि+उद्√नम्+क्त, ३.३) | lofty |
| पत्रच्छेद्यम् | पत्र–छेद्य (√छिद्+ण्यत्, १.१) | a decorative cut-out design |
| इव | इव | like |
| इह | इह | here |
| भाति | भाति (√भा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | shines |
| गगनम् | गगन (१.१) | the sky |
| विश्लेषितैः | विश्लेषित (वि√श्लिष्+णिच्+क्त, ३.३) | tossed |
| वायुना | वायु (३.१) | by the wind |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| सं | स | क्तै | रि | व | च | क्र | वा | क | मि | थु | नै | र्हं | सैः | प्र | डी | नै | रि | व |
| व्या | वि | द्धै | रि | व | मी | न | च | क्र | म | क | रै | र्ह | र्म्यै | रि | व | प्रो | ञ्छि | तैः |
| तै | स्तै | रा | कृ | ति | वि | स्त | रै | र | नु | ग | तै | र्मे | घैः | स | म | भ्यु | न्न | तैः |
| प | त्र | च्छे | द्य | मि | वे | ह | भा | ति | ग | ग | नं | वि | श्ले | षि | तै | र्वा | यु | ना |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.