एतत् तद् धृतराष्ट्रवक्त्रसदृशं मेघान्धकारं नभो
हृष्टो गर्जति चातिदर्पितबलो दुर्योधनो वा शिखी ।
अक्षद्यूतजितो युधिष्ठिर इवाध्वानं गतः कोकिलो
हंसाः संप्रति पाण्डवा इव वनादज्ञातचर्यां गताः ॥
एतत् तद् धृतराष्ट्रवक्त्रसदृशं मेघान्धकारं नभो
हृष्टो गर्जति चातिदर्पितबलो दुर्योधनो वा शिखी ।
अक्षद्यूतजितो युधिष्ठिर इवाध्वानं गतः कोकिलो
हंसाः संप्रति पाण्डवा इव वनादज्ञातचर्यां गताः ॥
हृष्टो गर्जति चातिदर्पितबलो दुर्योधनो वा शिखी ।
अक्षद्यूतजितो युधिष्ठिर इवाध्वानं गतः कोकिलो
हंसाः संप्रति पाण्डवा इव वनादज्ञातचर्यां गताः ॥
अन्वयः
AI
एतत् नभः मेघ-अन्धकारं धृतराष्ट्र-वक्त्र-सदृशम् (अस्ति)। अति-दर्पित-बलः शिखी हृष्टः (सन्) दुर्योधनः वा गर्जति। कोकिलः अक्ष-द्यूत-जितः युधिष्ठिरः इव अध्वानं गतः। संप्रति हंसाः वनात् अज्ञात-चर्यां गताः पाण्डवाः इव (सन्ति)।
Summary
AI
The sky, darkened by clouds, resembles Dhṛtarāṣṭra’s face. The peacock, proud of its strength, cries joyfully like Duryodhana. The cuckoo has departed like the dice-defeated Yudhiṣṭhira, and the swans have gone into hiding like the Pāṇḍavas entering their year of incognito.
सारांश
AI
बादलों से ढका आकाश धृतराष्ट्र के मुख जैसा अंधकारमय है, मयूर अभिमानी दुर्योधन की भाँति गरज रहा है, कोयल जुए में हारे युधिष्ठिर की तरह मौन है और हंस अज्ञातवास में गए पांडवों की तरह ओझल हैं।
पदच्छेदः
AI
| एतत् | एतद् (१.१) | this |
| तत् | तद् (१.१) | that |
| धृतराष्ट्रवक्त्रसदृशम् | धृतराष्ट्र–वक्त्र–सदृश (१.१) | resembling Dhṛtarāṣṭra’s face |
| मेघान्धकारम् | मेघ–अन्धकार (१.१) | darkened by clouds |
| नभः | नभस् (१.१) | the sky |
| हृष्टः | हृष्ट (√हृष्+क्त, १.१) | joyfully |
| गर्जति | गर्जति (√गर्ज् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | roars |
| च | च | and |
| अतिदर्पितबलः | अतिदर्पित (अति√दृप्+णिच्+क्त)–बल (१.१) | proud of its great strength |
| दुर्योधनः | दुर्योधन (१.१) | Duryodhana |
| वा | वा | or / like |
| शिखी | शिखिन् (१.१) | the peacock |
| अक्षद्यूतजितः | अक्ष–द्यूत–जित (√जि+क्त, १.१) | defeated in a game of dice |
| युधिष्ठिरः | युधिष्ठिर (१.१) | Yudhiṣṭhira |
| इव | इव | like |
| अध्वानम् | अध्वन् (२.१) | on a journey |
| गतः | गत (√गम्+क्त, १.१) | has gone |
| कोकिलः | कोकिल (१.१) | the cuckoo |
| हंसाः | हंस (१.३) | the swans |
| संप्रति | संप्रति | now |
| पाण्डवाः | पाण्डव (१.३) | the Pāṇḍavas |
| इव | इव | like |
| वनात् | वन (५.१) | from the forest |
| अज्ञातचर्याम् | अज्ञात–चर्या (२.१) | into a life of incognito |
| गताः | गत (√गम्+क्त, १.३) | have gone |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.