एतैः पिष्टतमालवर्णकनिभैरालिप्तमम्भोधरैः
संसक्तैरुपवीजितं सुरभिभिः शीतैः प्रदोषानिलैः ।
एषाम्भोदसमागमप्रणयिनी स्वच्छन्दमभ्यागता
रक्ता कान्तमिवाम्बरं प्रियतमा विद्युत्समालिङ्गति ॥
एतैः पिष्टतमालवर्णकनिभैरालिप्तमम्भोधरैः
संसक्तैरुपवीजितं सुरभिभिः शीतैः प्रदोषानिलैः ।
एषाम्भोदसमागमप्रणयिनी स्वच्छन्दमभ्यागता
रक्ता कान्तमिवाम्बरं प्रियतमा विद्युत्समालिङ्गति ॥
संसक्तैरुपवीजितं सुरभिभिः शीतैः प्रदोषानिलैः ।
एषाम्भोदसमागमप्रणयिनी स्वच्छन्दमभ्यागता
रक्ता कान्तमिवाम्बरं प्रियतमा विद्युत्समालिङ्गति ॥
अन्वयः
AI
पिष्ट-तमाल-वर्णक-निभैः एतैः संसक्तैः अम्भोधरैः (इदम् अम्बरम्) आलिप्तम्, सुरभिभिः शीतैः प्रदोष-अनिलैः उपवीजितम् (अस्ति), अम्भोध-समागम-प्रणयिनी रक्ता प्रियतमा विद्युत् स्वच्छन्दम् अभ्यागता (सती) कान्तम् अम्बरम् इव समालिङ्गति ।
Summary
AI
The sky, smeared with clouds dark as ground tamāla and fanned by fragrant evening breezes, is embraced by the lightning, who, like a passionate lover longing for her beloved sky, arrives of her own accord.
सारांश
AI
पिसे हुए तमाल के समान वर्ण वाले मेघों से लिपे और शीतल सुगंधित वायु से सेवित इस आकाश को, बादलों के मिलन की इच्छुक बिजली किसी प्रेमिका की भांति आलिंगन कर रही है।
पदच्छेदः
AI
| एतैः | एतद् (३.३) | by these |
| पिष्टतमालवर्णकनिभैः | पिष्ट (√पिष्+क्त)–तमाल–वर्णक–निभ (३.३) | resembling ground tamāla powder |
| आलिप्तम् | आलिप्त (आ√लिप्+क्त, १.१) | smeared |
| अम्भोधरैः | अम्भस्–धर (३.३) | by clouds |
| संसक्तैः | संसक्त (सम्√सञ्ज्+क्त, ३.३) | close-packed |
| उपवीजितम् | उपवीजित (उप√वीज्+णिच्+क्त), १.१ | fanned |
| सुरभिभिः | सुरभि (३.३) | by fragrant |
| शीतैः | शीत (३.३) | cool |
| प्रदोषानिलैः | प्रदोष–अनिल (३.३) | evening breezes |
| एषा | एतद् (१.१) | this |
| अम्भोधसमागमप्रणयिनी | अम्भोध–समागम–प्रणयिन् (१.१) | longing for union with the cloud |
| स्वच्छन्दम् | स्वच्छन्द | of her own accord |
| अभ्यागता | अभ्यागत (अभि+आ√गम्+क्त, १.१) | having arrived |
| रक्ता | रक्त (√रञ्ज्+क्त, १.१) | passionate |
| कान्तम् | कान्त (२.१) | beloved |
| इव | इव | like |
| अम्बरम् | अम्बर (२.१) | the sky |
| प्रियतमा | प्रियतम (१.१) | most beloved |
| विद्युत् | विद्युत् (१.१) | lightning |
| समालिङ्गति | समालिङ्गति (सम्+आ√लिङ्ग् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | embraces |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ए | तैः | पि | ष्ट | त | मा | ल | व | र्ण | क | नि | भै | रा | लि | प्त | म | म्भो | ध | रैः |
| सं | स | क्तै | रु | प | वी | जि | तं | सु | र | भि | भिः | शी | तैः | प्र | दो | षा | नि | लैः |
| ए | षा | म्भो | द | स | मा | ग | म | प्र | ण | यि | नी | स्व | च्छ | न्द | म | भ्या | ग | ता |
| र | क्ता | का | न्त | मि | वा | म्ब | रं | प्रि | य | त | मा | वि | द्यु | त्स | मा | लि | ङ्ग | ति |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.