निष्पन्दीकृतपद्मषण्डनयनं नष्टक्षपावासरं
विद्युद्भिः क्षणनष्ट दृष्टतिमिरं प्रच्छादिताशामुखम् ।
निश्चेष्टं स्वपितीव संप्रति पयोधारागृहान्तर्गतं
स्फीताम्भोधरधामनैकजलदच्छत्रापिधानं जगत् ॥
निष्पन्दीकृतपद्मषण्डनयनं नष्टक्षपावासरं
विद्युद्भिः क्षणनष्ट दृष्टतिमिरं प्रच्छादिताशामुखम् ।
निश्चेष्टं स्वपितीव संप्रति पयोधारागृहान्तर्गतं
स्फीताम्भोधरधामनैकजलदच्छत्रापिधानं जगत् ॥
विद्युद्भिः क्षणनष्ट दृष्टतिमिरं प्रच्छादिताशामुखम् ।
निश्चेष्टं स्वपितीव संप्रति पयोधारागृहान्तर्गतं
स्फीताम्भोधरधामनैकजलदच्छत्रापिधानं जगत् ॥
अन्वयः
AI
निष्पन्दी-कृत-पद्म-षण्ड-नयनं नष्ट-क्षपा-वासरं विद्युद्भिः क्षण-नष्ट-दृष्ट-तिमिरं प्रच्छादित-आशा-मुखं स्फीत-अम्भोधर-धाम-अनेक-जलद-छत्र-अिधानं जगत् संप्रति पयो-धारा-गृह-अन्तर्गतं (सत्) निश्चेष्टं स्वपिति इव ।
Summary
AI
With its lotus-eyes closed, day and night indistinguishable, and darkness flickering with lightning, the world remains hidden. Under a canopy of massive clouds, the earth seems to sleep motionless within a pavilion of rain.
सारांश
AI
मूसलाधार वर्षा में डूबा संसार निश्चेष्ट सो रहा है। कमल रूपी आंखें बंद हैं, दिन-रात का अंतर मिट गया है और बादलों के छत्र ने संपूर्ण जगत को ढक लिया है।
पदच्छेदः
AI
| निष्पन्दीकृतपद्मषण्डनयनम् | निष्पन्दीकृत–पद्म–षण्ड–नयन (१.१) | whose lotus-grove-eyes are made motionless |
| नष्टक्षपावासरम् | नष्ट (√नश्+क्त)–क्षपा–वासर (१.१) | for which night and day are lost |
| विद्युद्भिः | विद्युत् (३.३) | by lightnings |
| क्षणनष्टदृष्टतिमिरम् | क्षण–नष्ट (√नश्+क्त)–दृष्ट (√दृश्+क्त)–तिमिर (१.१) | whose darkness is seen and lost in a moment |
| प्रच्छादिताशामुखम् | प्रच्छादित (प्र√छद्+णिच्+क्त)–आशा–मुख (१.१) | whose quarters are covered |
| निश्चेष्टम् | निश्चेष्ट (१.१) | motionless |
| स्वपिति | स्वपिति (√स्वप् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | sleeps |
| इव | इव | as if |
| संप्रति | संप्रति | now |
| पयोधारागृहान्तर्गतम् | पयस्–धारा–गृह–अन्तर्गत (अन्तर्√गम्+क्त), १.१ | gone inside the house of rain showers |
| स्फीताम्भोधरधामनैकजलदच्छत्रापिधानम् | स्फीत (√स्फाय्+क्त)–अम्भोधर–धामन्–अनेक–जलद–छत्र–अपिधान (१.१) | covered by the umbrella of many clouds in the abode of massive cloud-banks |
| जगत् | जगत् (१.१) | the world |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नि | ष्प | न्दी | कृ | त | प | द्म | ष | ण्ड | न | य | नं | न | ष्ट | क्ष | पा | वा | स | रं |
| वि | द्यु | द्भिः | क्ष | ण | न | ष्ट | दृ | ष्ट | ति | मि | रं | प्र | च्छा | दि | ता | शा | मु | खम् |
| नि | श्चे | ष्टं | स्व | पि | ती | व | सं | प्र | ति | प | यो | धा | रा | गृ | हा | न्त | र्ग | तं |
| स्फी | ता | म्भो | ध | र | धा | म | नै | क | ज | ल | द | च्छ | त्रा | पि | धा | नं | ज | गत् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.