गर्जन्ति शैलशिखरेषु विलम्बिबिम्बा
मेघा वियुक्तवनिताहृदयानुकाराः ।
येषां रवेण सहसोत्पतितैर्मयूखैः
खं वीज्यते मणिमयैरिव तालवृन्तैः ॥
गर्जन्ति शैलशिखरेषु विलम्बिबिम्बा
मेघा वियुक्तवनिताहृदयानुकाराः ।
येषां रवेण सहसोत्पतितैर्मयूखैः
खं वीज्यते मणिमयैरिव तालवृन्तैः ॥
मेघा वियुक्तवनिताहृदयानुकाराः ।
येषां रवेण सहसोत्पतितैर्मयूखैः
खं वीज्यते मणिमयैरिव तालवृन्तैः ॥
अन्वयः
AI
वियुक्त-वनिता-हृदय-अनुकाराः विलम्बि-बिम्बाः मेघाः शैल-शिखरेषु गर्जन्ति, येषां रवेण सहसा उत्पतितैः मयूरैः (स्वकीयैः) मणि-मयैः ताल-वृन्तैः इव खं वीज्यते।
Summary
AI
Clouds, mimicking the hearts of separated women and hanging low, roar on mountain peaks; the sky is fanned by peacocks that have suddenly flown up at their sound, using their jeweled tails like fans.
सारांश
AI
पर्वतों पर गरजते बादल विरहिणियों के हृदय जैसे हैं, जिनकी गर्जना से उत्साहित मयूर अपने पंखों से आकाश को वैसे ही झल रहे हैं मानो वे मणिमय पंखे हों।
पदच्छेदः
AI
| गर्जन्ति | गर्जन्ति (√गर्ज् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | roar |
| शैलशिखरेषु | शैल–शिखर (७.३) | on mountain peaks |
| विलम्बिबिम्बाः | विलम्बिन्–बिम्ब (१.३) | hanging low |
| मेघाः | मेघ (१.३) | clouds |
| वियुक्तवनिताहृदयानुकाराः | वियुक्त–वनिता–हृदय–अनुकार (१.३) | mimicking the hearts of separated women |
| येषाम् | यद् (६.३) | whose |
| रवेण | रव (३.१) | by the sound |
| सहसा | सहसा | suddenly |
| उत्पतितैः | उत्पतित (उद्√पत्+क्त, ३.३) | by (those who have) flown up |
| मयूरैः | मयूर (३.३) | by peacocks |
| खम् | ख (१.१) | the sky |
| वीज्यते | वीज्यते (√वीज् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is fanned |
| मणिमयैः | मणि–मय (+मयट्, ३.३) | jeweled |
| इव | इव | like |
| तालवृन्तैः | ताल–वृन्त (३.३) | by fans |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ग | र्ज | न्ति | शै | ल | शि | ख | रे | षु | वि | ल | म्बि | बि | म्बा |
| मे | घा | वि | यु | क्त | व | नि | ता | हृ | द | या | नु | का | राः |
| ये | षां | र | वे | ण | स | ह | सो | त्प | ति | तै | र्म | यू | खैः |
| खं | वी | ज्य | ते | म | णि | म | यै | रि | व | ता | ल | वृ | न्तैः |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.