अपद्मा श्रीरेषा प्रहरणमनङ्गस्य ललितं
कुलस्त्रीणां शोको मदनवरवृक्षस्य कुसुमम् ।
सलीलं गच्छन्ती रतिसमयलज्जा प्रणयिनी
रतिक्षेत्रे रङ्गे प्रियपथिकसार्थैरनुगता ॥
अपद्मा श्रीरेषा प्रहरणमनङ्गस्य ललितं
कुलस्त्रीणां शोको मदनवरवृक्षस्य कुसुमम् ।
सलीलं गच्छन्ती रतिसमयलज्जा प्रणयिनी
रतिक्षेत्रे रङ्गे प्रियपथिकसार्थैरनुगता ॥
कुलस्त्रीणां शोको मदनवरवृक्षस्य कुसुमम् ।
सलीलं गच्छन्ती रतिसमयलज्जा प्रणयिनी
रतिक्षेत्रे रङ्गे प्रियपथिकसार्थैरनुगता ॥
अन्वयः
AI
एषा अपद्मा श्रीः, अनङ्गस्य ललितं प्रहरणम्, कुल-स्त्रीणां शोकः, मदन-वर-वृक्षस्य कुसुमम्, सलीलं गच्छन्ती रति-समय-लज्जा, प्रणयिनी (एषा) रति-क्षेत्रे रङ्गे प्रिय-पथिक-सार्थैः अनुगता (अस्ति)।
Summary
AI
She is Fortune without the lotus, the graceful weapon of the bodiless god, the sorrow of noble women, and the flower of the great tree of love. Moving gracefully and bashful at the time of love, this beloved is followed on the stage of the pleasure-field by a train of dear travelers.
सारांश
AI
बिना कमल की लक्ष्मी, कामदेव का शस्त्र और काम-वृक्ष के पुष्प के समान यह सुंदरी लज्जापूर्वक अपने प्रिय से मिलने रति-क्षेत्र की ओर जा रही है।
पदच्छेदः
AI
| अपद्मा | अ–पद्मा (१.१) | without the lotus |
| श्रीः | श्री (१.१) | Fortune |
| एषा | एतद् (१.१) | she |
| प्रहरणम् | प्रहरण (१.१) | the weapon |
| अनङ्गस्य | अनङ्ग (६.१) | of the bodiless god |
| ललितम् | ललित (१.१) | graceful |
| कुलस्त्रीणाम् | कुल–स्त्री (६.३) | of noble women |
| शोकः | शोक (१.१) | the sorrow |
| मदनवरवृक्षस्य | मदन–वर–वृक्ष (६.१) | of the great tree of love |
| कुसुमम् | कुसुम (१.१) | the flower |
| सलीलम् | सलील | gracefully |
| गच्छन्ती | गच्छत् (√गम्+शतृ+ङीप्, १.१) | moving |
| रतिसमयलज्जा | रति–समय–लज्जा (१.१) | bashful at the time of love |
| प्रणयिनी | प्रणयिन् (१.१) | the beloved |
| रतिक्षेत्रे | रति–क्षेत्र (७.१) | on the pleasure-field |
| रङ्गे | रङ्ग (७.१) | on the stage |
| प्रियपथिकसार्थैः | प्रिय–पथिक–सार्थ (३.३) | by a train of dear travelers |
| अनुगता | अनुगत (अनु√गम्+क्त, १.१) | is followed |
छन्दः
शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | प | द्मा | श्री | रे | षा | प्र | ह | र | ण | म | न | ङ्ग | स्य | ल | लि | तं |
| कु | ल | स्त्री | णां | शो | को | म | द | न | व | र | वृ | क्ष | स्य | कु | सु | मम् |
| स | ली | लं | ग | च्छ | न्ती | र | ति | स | म | य | ल | ज्जा | प्र | ण | यि | नी |
| र | ति | क्षे | त्रे | र | ङ्गे | प्रि | य | प | थि | क | सा | र्थै | र | नु | ग | ता |
| य | म | न | स | भ | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.