नो मुष्णाम्यबलां विभूषणवतीं फुल्लामिवाहं लतां
विप्रस्वं न हरामि काञ्चनमथो यज्ञार्थमभ्युद्धतम् ।
धात्र्युत्सङ्गगतं हरामि न तथा बालं धनार्थी क्वचि-
त्कार्याकार्यविचारिणी मम मतिश्चौर्येऽपि नित्यं स्थिता ॥
नो मुष्णाम्यबलां विभूषणवतीं फुल्लामिवाहं लतां
विप्रस्वं न हरामि काञ्चनमथो यज्ञार्थमभ्युद्धतम् ।
धात्र्युत्सङ्गगतं हरामि न तथा बालं धनार्थी क्वचि-
त्कार्याकार्यविचारिणी मम मतिश्चौर्येऽपि नित्यं स्थिता ॥
विप्रस्वं न हरामि काञ्चनमथो यज्ञार्थमभ्युद्धतम् ।
धात्र्युत्सङ्गगतं हरामि न तथा बालं धनार्थी क्वचि-
त्कार्याकार्यविचारिणी मम मतिश्चौर्येऽपि नित्यं स्थिता ॥
अन्वयः
AI
अहम् विभूषण-वतीम् अबलां फुल्लां लताम् इव नो मुष्णामि, यज्ञ-अर्थम् अभ्युद्धतं विप्र-स्वं काञ्चनम् अथो न हरामि, धन-अर्थी (अहं) धात्री-उत्सङ्ग-गतं बालं तथा क्वचित् न हरामि, चौर्ये अपि मम मतिः नित्यं कार्य-अकार्य-विचारिणी स्थिता ।
Summary
AI
I do not rob an adorned woman, like one does not pluck a flowering creeper. I do not steal a Brāhmaṇa's gold intended for sacrifice. Seeking wealth, I never snatch a child from a nurse's lap. Even in theft, my mind remains discerning between what is right and wrong.
सारांश
AI
मैं फूलों से लदी लता के समान आभूषणों से युक्त स्त्री को नहीं लूटता, न ही ब्राह्मण का या यज्ञ के लिए सुरक्षित धन चुराता हूँ और न ही धाय की गोद से बालक का अपहरण करता हूँ; चोरी में भी मेरी बुद्धि सदैव धर्म का विचार करती है।
पदच्छेदः
AI
| नो | न | not |
| मुष्णामि | मुष्णामि (√मुष् कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.) | I steal from |
| अब्लाम् | अबला (२.१) | a woman |
| विभूषणवतीम् | विभूषणवत् (२.१) | adorned with ornaments |
| फुल्लाम् | फुल्ल (√फुल्ल्+क्त), २.१ | flowering |
| इव | इव | like |
| अहम् | अस्मद् (१.१) | I |
| लताम् | लता (२.१) | a creeper |
| विप्रस्वम् | विप्र–स्व (२.१) | a Brahmana's property |
| न | न | not |
| हरामि | हरामि (√हृ कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.) | I steal |
| काञ्चनम् | काञ्चन (२.१) | gold |
| अथो | अथ | also |
| यज्ञार्थम् | यज्ञ–अर्थ (२.१) | for the purpose of a sacrifice |
| अभ्युद्धतम् | अभ्युद्धत (अभि+उद्√हृ+क्त), २.१ | set aside |
| धात्रीउत्सङ्गगतम् | धात्री–उत्सङ्ग–गत (√गम्+क्त, २.१) | held in a nurse's lap |
| हरामि | हरामि (√हृ कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.) | I snatch |
| न | न | not |
| तथा | तथा | so |
| बालम् | बाल (२.१) | a child |
| धनार्थी | धन–अर्थिन् (१.१) | seeking wealth |
| क्वचित् | क्वचित् | ever |
| कार्याकार्यविचारिणी | कार्य (√कृ+ण्यत्)–अकार्य–विचारिणी (वि√चर्+णिच्+णिनि), १.१ | discerning between right and wrong action |
| मम | अस्मद् (६.१) | my |
| मतिः | मति (१.१) | mind |
| चौर्ये | चौर्य (७.१) | in theft |
| अपि | अपि | even |
| नित्यम् | नित्य (२.१) | always |
| स्थिता | स्थित (√स्था+क्त, १.१) | remains |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नो | मु | ष्णा | म्य | ब | लां | वि | भू | ष | ण | व | तीं | फु | ल्ला | मि | वा | हं | ल | तां |
| वि | प्र | स्वं | न | ह | रा | मि | का | ञ्च | न | म | थो | य | ज्ञा | र्थ | म | भ्यु | द्ध | तम् |
| धा | त्र्यु | त्स | ङ्ग | ग | तं | ह | रा | मि | न | त | था | बा | लं | ध | ना | र्थी | क्व | चि |
| त्का | र्या | का | र्य | वि | चा | रि | णी | म | म | म | ति | श्चौ | र्ये | ऽपि | नि | त्यं | स्थि | ता |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.