यः कश्चित्त्वरितगतिर्निरीक्षते मां
संभ्रान्तं द्रुतमुपसर्पति स्थितं वा ।
तं सर्वे तुलयति दूषितोऽन्तरात्मा
स्वैर्दोषैर्भवति हि शङ्कितो मनुष्यः ॥
यः कश्चित्त्वरितगतिर्निरीक्षते मां
संभ्रान्तं द्रुतमुपसर्पति स्थितं वा ।
तं सर्वे तुलयति दूषितोऽन्तरात्मा
स्वैर्दोषैर्भवति हि शङ्कितो मनुष्यः ॥
संभ्रान्तं द्रुतमुपसर्पति स्थितं वा ।
तं सर्वे तुलयति दूषितोऽन्तरात्मा
स्वैर्दोषैर्भवति हि शङ्कितो मनुष्यः ॥
अन्वयः
AI
यः कश्चित् त्वरित-गतिः मां निरीक्षते, संभ्रान्तं (मां) द्रुतम् उपसर्पति, वा स्थितं (मां निरीक्षते), तं सर्वे दूषितः अन्तरात्मा तुलयति; हि स्वैः दोषैः मनुष्यः शङ्कितः भवति ।
Summary
AI
Whoever looks at me while walking quickly, or approaches me hurriedly when I am agitated or standing still—my guilty conscience weighs them all against my crime. Indeed, a man becomes suspicious due to his own faults.
सारांश
AI
जो भी व्यक्ति तीव्र गति से चलते हुए मुझे देखता है या खड़े होने पर पास आता है, मेरा दोषी मन उन सबकी तुलना स्वयं से करने लगता है; क्योंकि पापी मनुष्य सदैव शंकित रहता है।
पदच्छेदः
AI
| यः | यद् (१.१) | whoever |
| कश्चित् | कश्चित् | someone |
| त्वरितगतिः | त्वरित (√त्वर्+क्त)–गति (√गम्+क्तिन्, १.१) | with a quick pace |
| निरीक्षते | निरीक्षते (निस्√ईक्ष् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | looks at |
| माम् | अस्मद् (२.१) | me |
| संभ्रान्तम् | संभ्रान्त (सम्√भ्रम्+क्त, २.१) | agitated |
| द्रुतम् | द्रुत (२.१) | quickly |
| उपसर्पति | उपसर्पति (उप√सृप् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | approaches |
| स्थितम् | स्थित (√स्था+क्त, २.१) | standing still |
| वा | वा | or |
| तम् | तद् (२.१) | him |
| सर्वे | सर्वे | all (of them) |
| तुलयति | तुलयति (√तुल् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | weighs/compares |
| दूषितः | दूषित (√दुष्+णिच्+क्त, १.१) | guilty |
| अन्तरात्मा | अन्तर्–आत्मन् (१.१) | conscience |
| स्वैः | स्व (३.३) | by (one's) own |
| दोषैः | दोष (३.३) | faults |
| भवति | भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | becomes |
| हि | हि | indeed |
| शङ्कितः | शङ्कित (√शङ्क्+क्त, १.१) | suspicious |
| मनुष्यः | मनुष्य (१.१) | a man |
छन्दः
प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| यः | क | श्चि | त्त्व | रि | त | ग | ति | र्नि | री | क्ष | ते | मां |
| सं | भ्रा | न्तं | द्रु | त | मु | प | स | र्प | ति | स्थि | तं | वा |
| तं | स | र्वे | तु | ल | य | ति | दू | षि | तो | ऽन्त | रा | त्मा |
| स्वै | र्दो | षै | र्भ | व | ति | हि | श | ङ्कि | तो | म | नु | ष्यः |
| म | न | ज | र | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.