उत्कण्ठितस्य हृदयानुगुणा वयस्या
संकेतके चिरयति प्रवरो विनोदः ।
संस्थापना प्रियतमा विरहातुराणां
रक्तस्य रागपरिवृद्धिकरः प्रमोदः ॥
उत्कण्ठितस्य हृदयानुगुणा वयस्या
संकेतके चिरयति प्रवरो विनोदः ।
संस्थापना प्रियतमा विरहातुराणां
रक्तस्य रागपरिवृद्धिकरः प्रमोदः ॥
संकेतके चिरयति प्रवरो विनोदः ।
संस्थापना प्रियतमा विरहातुराणां
रक्तस्य रागपरिवृद्धिकरः प्रमोदः ॥
अन्वयः
AI
उत्कण्ठितस्य हृदय-अनुगुणा वयस्या संकेतके चिरयति (सति) प्रवरः विनोदः (भवति)। विरह-आतुराणाम् प्रियतमा संस्थापना (अस्ति)। रक्तस्य राग-परिवृद्धि-करः प्रमोदः (च अस्ति)।
Summary
AI
For one longing for his beloved, a companion who understands his heart is the best diversion when the beloved is late for a tryst. She is the ultimate consolation for those suffering in separation, a delight that intensifies the passion of one already in love.
सारांश
AI
उत्कण्ठित प्रेमी के लिए प्रियतमा के मिलन स्थल पर देर से आने पर संगीत ही सबसे उत्तम विनोद है। विरह से व्याकुल लोगों के लिए यह धैर्य का माध्यम और प्रेम बढ़ाने वाला प्रमोद है।
पदच्छेदः
AI
| उत्कण्ठितस्य | उत्कण्ठित (उद्√कण्ठ्+क्त, ६.१) | of one who is longing |
| हृदयानुगुणा | हृदय–अनुगुणा (१.१) | who understands the heart |
| वयस्या | वयस्या (१.१) | a female companion |
| संकेतके | संकेतक (७.१) | at the trysting place |
| चिरयति | चिरयति (√चिर् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | when (she) is late |
| प्रवरः | प्रवर (१.१) | the best |
| विनोदः | विनोद (वि√नुद्+घञ्, १.१) | diversion |
| संस्थापना | संस्थापना (सम्√स्था+णिच्+युच्+टाप्, १.१) | consolation |
| प्रियतमा | प्रियतमा (१.१) | the ultimate |
| विरहातुराणाम् | विरह–आतुर (६.३) | of those suffering in separation |
| रक्तस्य | रक्त (√रञ्ज्+क्त, ६.१) | of one in love |
| रागपरिवृद्धिकरः | राग–परिवृद्धि–कर | one that increases the intensity of passion |
| प्रमोदः | प्रमोद (प्र√मुद्+घञ्, १.१) | a delight |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| उ | त्क | ण्ठि | त | स्य | हृ | द | या | नु | गु | णा | व | य | स्या |
| सं | के | त | के | चि | र | य | ति | प्र | व | रो | वि | नो | दः |
| सं | स्था | प | ना | प्रि | य | त | मा | वि | र | हा | तु | रा | णां |
| र | क्त | स्य | रा | ग | प | रि | वृ | द्धि | क | रः | प्र | मो | दः |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.