निःश्वासोऽस्य न शङ्कितः सुविशदस्तुल्यान्तरं वर्तते दृष्टिर्गाढनिमीलिता न विकला नाभ्यन्तरे चञ्चला ।
गात्रं स्रस्तशरीरसंधिशिथिलं शय्याप्रमाणाधिकं ।
दीपं चापि न मर्षयेदभिमुखं स्याल्लक्ष्यसुप्तं यदि ॥
निःश्वासोऽस्य न शङ्कितः सुविशदस्तुल्यान्तरं वर्तते दृष्टिर्गाढनिमीलिता न विकला नाभ्यन्तरे चञ्चला ।
गात्रं स्रस्तशरीरसंधिशिथिलं शय्याप्रमाणाधिकं ।
दीपं चापि न मर्षयेदभिमुखं स्याल्लक्ष्यसुप्तं यदि ॥
गात्रं स्रस्तशरीरसंधिशिथिलं शय्याप्रमाणाधिकं ।
दीपं चापि न मर्षयेदभिमुखं स्याल्लक्ष्यसुप्तं यदि ॥
अन्वयः
AI
अस्य निःश्वासः न शङ्कितः, सु-विशदः, तुल्य-अन्तरम् वर्तते। दृष्टिः गाढ-निमीलिता, न विकला, न अभ्यन्तरे चञ्चला। गात्रम् स्रस्त-शरीर-संधि-शिथिलम् शय्या-प्रमाण-अधिकम्। यदि लक्ष्य-सुप्तम् स्यात् (तर्हि) अभिमुखम् दीपम् च अपि न मर्षयेत्।
Summary
AI
His breathing is unsuspicious, very clear, and regular. His eyes are firmly closed, not twitching nor moving inside. His limbs are relaxed at the joints and extend beyond the bed's length. If his sleep were feigned, he would not endure the lamp held before his face.
सारांश
AI
इसकी सांसें नियमित हैं और शरीर ढीला है। यदि यह जागते हुए सोने का नाटक कर रहा होता, तो दीपक के प्रकाश को सामने पाकर इसकी पलकें निश्चित ही कांपने लगतीं।
पदच्छेदः
AI
| निःश्वासः | निःश्वास (१.१) | breathing |
| अस्य | इदम् (६.१) | his |
| न | न | not |
| शङ्कितः | शङ्कित (√शङ्क्+क्त, १.१) | suspicious |
| सुविशदः | सु–विशद (१.१) | very clear |
| तुल्यान्तरम् | तुल्य–अन्तर (२.१) | at regular intervals |
| वर्तते | वर्तते (√वृत् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is |
| दृष्टिः | दृष्टि (१.१) | the gaze |
| गाढनिमीलिता | गाढ–निमीलित | firmly closed |
| न | न | not |
| विकला | विकला (१.१) | twitching |
| न | न | not |
| अभ्यन्तरे | अभ्यन्तर (७.१) | inside |
| चञ्चला | चञ्चला (१.१) | moving |
| गात्रम् | गात्र (१.१) | the body |
| स्रस्तशरीरसंधिशिथिलम् | स्रस्त (√स्रंस्+क्त)–शरीर–संधि–शिथिल (१.१) | relaxed at the joints of the body |
| शय्याप्रमाणाधिकम् | शय्या–प्रमाण–अधिक (१.१) | beyond the bed's length |
| दीपम् | दीप (२.१) | the lamp |
| च | च | and |
| अपि | अपि | also |
| न | न | not |
| मर्षयेत् | मर्षयेत् (√मृष् +णिच् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | would he endure |
| अभिमुखम् | अभिमुख (२.१) | before his face |
| स्यात् | स्यात् (√अस् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | it were |
| लक्ष्यसुप्तम् | लक्ष्य–सुप्त | feigned sleep |
| यदि | यदि | if |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.