कामं नीचमिदं वदन्तु पुरुषाः स्वप्ने च यद्वर्धते
विश्वस्तेषु च वञ्चनापरिभवश्चौर्यं न शार्यं हि त्तत् ।
स्वाधीना वचनीयतापि हि वरं बद्धो न सेवाञ्जलि-
र्मार्गो ह्येष नरेन्द्रसौप्तिकवधे पूर्व कृतो द्रौणिना ॥
कामं नीचमिदं वदन्तु पुरुषाः स्वप्ने च यद्वर्धते
विश्वस्तेषु च वञ्चनापरिभवश्चौर्यं न शार्यं हि त्तत् ।
स्वाधीना वचनीयतापि हि वरं बद्धो न सेवाञ्जलि-
र्मार्गो ह्येष नरेन्द्रसौप्तिकवधे पूर्व कृतो द्रौणिना ॥
विश्वस्तेषु च वञ्चनापरिभवश्चौर्यं न शार्यं हि त्तत् ।
स्वाधीना वचनीयतापि हि वरं बद्धो न सेवाञ्जलि-
र्मार्गो ह्येष नरेन्द्रसौप्तिकवधे पूर्व कृतो द्रौणिना ॥
अन्वयः
AI
पुरुषाः इदम् कामम् नीचम् वदन्तु, यत् स्वप्ने च वर्धते विश्वस्तेषु च वञ्चना-परिभवः (अस्ति)। (किन्तु) तत् शौर्यम् न हि? स्वाधीना वचनीयता अपि हि वरम्, सेवा-अञ्जलिः (तु) न बद्धः। हि एषः मार्गः पूर्वम् नरेन्द्र-सौप्तिक-वधे द्रौणिना कृतः।
Summary
AI
Let men call this act base, as it flourishes during sleep and involves deceiving the trusting. Yet, is it not bravery? Independent reproach is better than folded hands in servitude. Indeed, this path was previously taken by Aśvatthāman (son of Droṇa) for the slaughter of the princes while they slept.
सारांश
AI
चाहे लोग चोरी को नीच कर्म कहें, पर यह स्वाधीनता का मार्ग है। इसमें हाथ जोड़कर सेवा की गुलामी नहीं करनी पड़ती। पूर्व में अश्वत्थामा ने भी सोते हुए शत्रुओं के वध हेतु इसी मार्ग का चयन किया था।
पदच्छेदः
AI
| कामम् | कामम् | let them |
| नीचम् | नीच (२.१) | base |
| इदम् | इदम् (२.१) | this |
| वदन्तु | वदन्तु (√वद् कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | say |
| पुरुषाः | पुरुष (१.३) | men |
| स्वप्ने | स्वप्न (७.१) | in sleep |
| च | च | and |
| यत् | यद् (१.१) | which |
| वर्धते | वर्धते (√वृध् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | flourishes |
| विश्वस्तेषु | विश्वस्त (वि√श्वस्+क्त, ७.३) | in the trusting |
| च | च | and |
| वञ्चनापरिभवः | वञ्चना–परिभव | deception and insult |
| चौर्यम् | चौर्य (√चुर+ष्यञ्), १.१ | theft |
| न | न | not |
| शौर्यम् | शौर्य (√शूर+ष्यञ्), १.१ | bravery |
| हि | हि | is it? |
| तत् | तद् (१.१) | that |
| स्वाधीना | स्व–अधीना (१.१) | independent |
| वचनीयता | वचनीयता (√वच्+अनीयर्+तल्), १.१ | reproach |
| अपि | अपि | also |
| हि | हि | indeed |
| वरम् | वर (१.१) | is better |
| बद्धः | बद्ध (√बन्ध्+क्त, १.१) | folded |
| न | न | not |
| सेवाञ्जलिः | सेवा–अञ्जलि (१.१) | the cupped hands of servitude |
| मार्गः | मार्ग (१.१) | path |
| हि | हि | indeed |
| एषः | एतद् (१.१) | this |
| नरेन्द्रसौप्तिकवधे | नरेन्द्र–सौप्तिक–वध (७.१) | in the slaughter of the princes while they slept |
| पूर्वम् | पूर्वम् | previously |
| कृतः | कृत (√कृ+क्त, १.१) | was taken |
| द्रौणिना | द्रौणि (३.१) | by Droni (Asvatthaman) |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| का | मं | नी | च | मि | दं | व | द | न्तु | पु | रु | षाः | स्व | प्ने | च | य | द्व | र्ध | ते |
| वि | श्व | स्ते | षु | च | व | ञ्च | ना | प | रि | भ | व | श्चौ | र्यं | न | शा | र्यं | हि | त्तत् |
| स्वा | धी | ना | व | च | नी | य | ता | पि | हि | व | रं | ब | द्धो | न | से | वा | ञ्ज | लि |
| र्मा | र्गो | ह्ये | ष | न | रे | न्द्र | सौ | प्ति | क | व | धे | पू | र्व | कृ | तो | द्रौ | णि | ना |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.