यः स्तब्धं दिवसान्तमानतशिरा नास्ते समुल्लम्बितो
यस्योद्धर्षणलोष्टकैरपि सदा पृष्ठे न जातः किणः ।
यस्यैतच्च न कुक्कुरैरहरहर्जङ्घान्तरं चर्व्यते
तस्यात्यायतकोमलस्य सततं द्यूतप्रसङ्गेन किम् ॥
यः स्तब्धं दिवसान्तमानतशिरा नास्ते समुल्लम्बितो
यस्योद्धर्षणलोष्टकैरपि सदा पृष्ठे न जातः किणः ।
यस्यैतच्च न कुक्कुरैरहरहर्जङ्घान्तरं चर्व्यते
तस्यात्यायतकोमलस्य सततं द्यूतप्रसङ्गेन किम् ॥
यस्योद्धर्षणलोष्टकैरपि सदा पृष्ठे न जातः किणः ।
यस्यैतच्च न कुक्कुरैरहरहर्जङ्घान्तरं चर्व्यते
तस्यात्यायतकोमलस्य सततं द्यूतप्रसङ्गेन किम् ॥
अन्वयः
AI
यः दिवस-अन्तं आनत-शिराः स्तब्धं न आस्ते, यः समुल्लम्बितः (अस्ति), यस्य पृष्ठे उद्धर्षण-लोष्टकैः अपि सदा किणः न जातः, यस्य एतत् जङ्घा-अन्तरं च अहरहः कुक्कुरैः न चर्व्यते, तस्य अति-आयत-कोमलस्य द्यूत-प्रसङ्गेन सततम् किम्? ॥
Summary
AI
What is the use of constant gambling for one who is so exceedingly delicate that he does not sit still with head bowed until day's end, who remains suspended, whose back bears no scar even from rubbing stones, and whose shanks are not daily gnawed by dogs?
सारांश
AI
जो व्यक्ति दिन के अंत तक सिर झुकाए हुए लटका नहीं रहता, जिसकी पीठ पत्थरों की रगड़ से कठोर नहीं हुई और जिसके पैरों को कुत्ते नहीं काटते, ऐसे अत्यंत सुकोमल व्यक्ति के लिए जुए की लत का क्या लाभ?
पदच्छेदः
AI
| यः | यद् (१.१) | who |
| स्तब्धम् | स्तब्ध (√स्तम्भ्+क्त, २.१) | still |
| दिवसान्तम् | दिवस–अन्त (२.१) | until day's end |
| आनतशिराः | आनत–शिरस् (१.१) | with head bowed |
| न | न | not |
| आस्ते | आस्ते (√आस् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | sits |
| समुल्लम्बितः | समुल्लम्बित (सम्+उद्√लम्ब्+क्त, १.१) | suspended |
| यस्य | यद् (६.१) | whose |
| उद्धर्षणलोष्टकैः | उद्धर्षण–लोष्टक (३.३) | from rubbing stones |
| अपि | अपि | even |
| सदा | सदा | always |
| पृष्ठे | पृष्ठ (७.१) | on the back |
| न | न | not |
| जातः | जात (√जन्+क्त, १.१) | is born |
| किणः | किण (१.१) | a scar |
| यस्य | यद् (६.१) | whose |
| एतत् | एतद् (१.१) | this |
| च | च | and |
| न | न | not |
| कुक्कुरैः | कुक्कुर (३.३) | by dogs |
| अहरहः | अहरहस् | daily |
| जङ्घान्तरम् | जङ्घा–अन्तर (१.१) | shanks |
| चर्व्यते | चर्व्यते (√चर्व् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is gnawed |
| तस्य | तद् (६.१) | for him |
| अत्यायतकोमलस्य | अत्यायत–कोमल (६.१) | who is so exceedingly delicate |
| सततम् | सततम् | constant |
| द्यूतप्रसङ्गेन | द्यूत–प्रसङ्ग (३.१) | with gambling |
| किम् | किम् (१.१) | what is the use |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| यः | स्त | ब्धं | दि | व | सा | न्त | मा | न | त | शि | रा | ना | स्ते | स | मु | ल्ल | म्बि | तो |
| य | स्यो | द्ध | र्ष | ण | लो | ष्ट | कै | र | पि | स | दा | पृ | ष्ठे | न | जा | तः | कि | णः |
| य | स्यै | त | च्च | न | कु | क्कु | रै | र | ह | र | ह | र्ज | ङ्घा | न्त | रं | च | र्व्य | ते |
| त | स्या | त्या | य | त | को | म | ल | स्य | स | त | तं | द्यू | त | प्र | स | ङ्गे | न | किम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.