कांश्चित्तुच्छयति प्रपूरयति वा कांश्चिन्नयत्युन्नतिं
कश्चित्पातविधौ करोति च पुनः कश्चिन्नयत्याकुलान् ।
अन्योन्यं प्रतिपक्षसंहतिमिमां लोकस्थितिं बोधय-
न्नेष क्रीडति कूपयन्त्रघटिकान्यायप्रसक्तो विधिः ॥
कांश्चित्तुच्छयति प्रपूरयति वा कांश्चिन्नयत्युन्नतिं
कश्चित्पातविधौ करोति च पुनः कश्चिन्नयत्याकुलान् ।
अन्योन्यं प्रतिपक्षसंहतिमिमां लोकस्थितिं बोधय-
न्नेष क्रीडति कूपयन्त्रघटिकान्यायप्रसक्तो विधिः ॥
कश्चित्पातविधौ करोति च पुनः कश्चिन्नयत्याकुलान् ।
अन्योन्यं प्रतिपक्षसंहतिमिमां लोकस्थितिं बोधय-
न्नेष क्रीडति कूपयन्त्रघटिकान्यायप्रसक्तो विधिः ॥
अन्वयः
AI
काँश्चित् तुच्छयति, (काँश्चित्) प्रपूरयति वा, काँश्चित् उन्नतिम् नयति, कश्चित् च पुनः पात-विधौ करोति, कश्चित् आकुलान् नयति। इति अन्योन्यम् प्रतिपक्ष-संहतिम् इमाम् लोक-स्थितिम् बोधयन् कूप-यन्त्र-घटिका-न्याय-प्रसक्तः एषः विधिः क्रीडति।
Summary
AI
Fate plays like the mechanism of buckets on a well-wheel: emptying some, filling others; raising some, throwing others down; and making others distressed. Thus, it demonstrates the worldly condition consisting of a combination of mutual opposites.
सारांश
AI
भाग्य कुएं के घटों की भांति खेलता है; किसी को भरता है, किसी को खाली करता है, किसी को उठाता है तो किसी को गिराता है, यही संसार की स्थिति है।
पदच्छेदः
AI
| कांश्चित् | किम्-चित् (२.३) | some |
| तुच्छयति | तुच्छयति (√तुच्छ् +क्यच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | empties |
| प्रपूरयति | प्रपूरयति (प्र√पॄ +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | fills |
| वा | वा | or |
| कांश्चित् | किम्-चित् (२.३) | some |
| नयति | नयति (√नी कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | leads |
| उन्नतिं | उन्नति (२.१) | to a high position |
| कश्चित् | किम्-चित् (२.१) | some |
| पातविधौ | पात–विधि (७.१) | in the act of falling |
| करोति | करोति (√कृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | makes |
| च | च | and |
| पुनः | पुनर् | again |
| कश्चित् | किम्-चित् (२.१) | some |
| नयति | नयति (√नी कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | makes |
| आकुलान् | आकुल (२.३) | distressed |
| अन्योन्यं | अन्योन्य | mutual |
| प्रतिपक्षसंहतिम् | प्रतिपक्ष–संहति (२.१) | a combination of opposites |
| इमां | इदम् (२.१) | this |
| लोकस्थितिं | लोक–स्थिति (२.१) | worldly condition |
| बोधयन् | बोधयत् (√बुध्+णिच्+शतृ, १.१) | demonstrating |
| एषः | एतद् (१.१) | this |
| क्रीडति | क्रीडति (√क्रीड् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | plays |
| कूपयन्त्रघटिकान्यायप्रसक्तः | कूप–यन्त्र–घटिका–न्याय–प्रसक्त (१.१) | acting according to the principle of the buckets on a well-wheel |
| विधिः | विधि (१.१) | fate |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कां | श्चि | त्तु | च्छ | य | ति | प्र | पू | र | य | ति | वा | कां | श्चि | न्न | य | त्यु | न्न | तिं |
| क | श्चि | त्पा | त | वि | धौ | क | रो | ति | च | पु | नः | क | श्चि | न्न | य | त्या | कु | लान् |
| अ | न्यो | न्यं | प्र | ति | प | क्ष | सं | ह | ति | मि | मां | लो | क | स्थि | तिं | बो | ध | य |
| न्ने | ष | क्री | ड | ति | कू | प | य | न्त्र | घ | टि | का | न्या | य | प्र | स | क्तो | वि | धिः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.