हत्वा रिपुं तं बलमन्त्रहीने
पौरान्समाश्वास्य पुनः प्रकर्षात् ।
प्राप्तं समग्रं वसुधाधिराज्यं
राज्यं बलारेरिव शत्रुराज्यम् ॥
हत्वा रिपुं तं बलमन्त्रहीने
पौरान्समाश्वास्य पुनः प्रकर्षात् ।
प्राप्तं समग्रं वसुधाधिराज्यं
राज्यं बलारेरिव शत्रुराज्यम् ॥
पौरान्समाश्वास्य पुनः प्रकर्षात् ।
प्राप्तं समग्रं वसुधाधिराज्यं
राज्यं बलारेरिव शत्रुराज्यम् ॥
अन्वयः
AI
बल-मन्त्र-हीने (तस्मिन्) तम् रिपुम् हत्वा पौरान् पुनः प्रकर्षात् समाश्वास्य बल-अरेः शत्रु-राज्यम् इव समग्रम् वसुधा-अधिराज्यम् प्राप्तम्।
Summary
AI
Having slain that enemy when he was devoid of army and counsel, and having comforted the citizens with great care, the entire sovereignty of the earth has been obtained, just as Indra obtained the kingdom of his enemies.
सारांश
AI
बल और मन्त्रियों से रहित उस शत्रु को मारकर तथा नागरिकों को ढांढस बंधाकर आर्यक ने इंद्र के समान पुनः संपूर्ण पृथ्वी का अखंड राज्य प्राप्त कर लिया है।
पदच्छेदः
AI
| हत्वा | हत्वा (√हन्+क्त्वा) | having slain |
| रिपुं | रिपु (२.१) | the enemy |
| तं | तद् (२.१) | that |
| बलमन्त्रहीने | बल–मन्त्र–हीन (७.१) | when he was devoid of army and counsel |
| पौरान् | पौर (२.३) | the citizens |
| समाश्वास्य | समाश्वास्य (सम्+आ√श्वस्+णिच्+ल्यप्) | having comforted |
| पुनः | पुनर् | again |
| प्रकर्षात् | प्रकर्ष (५.१) | with great care |
| प्राप्तं | प्राप्त (प्र√आप्+क्त, १.१) | has been obtained |
| समग्रं | समग्र (१.१) | entire |
| वसुधाधिराज्यं | वसुधा–अधिराज्य (१.१) | sovereignty of the earth |
| राज्यं | राज्य (१.१) | kingdom |
| बलारेः | बल–अरि (६.१) | of Indra |
| इव | इव | like |
| शत्रुराज्यम् | शत्रु–राज्य (२.१) | the kingdom of the enemy |
छन्दः
इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ह | त्वा | रि | पुं | तं | ब | ल | म | न्त्र | ही | ने |
| पौ | रा | न्स | मा | श्वा | स्य | पु | नः | प्र | क | र्षात् |
| प्रा | प्तं | स | म | ग्रं | व | सु | धा | धि | रा | ज्यं |
| रा | ज्यं | ब | ला | रे | रि | व | श | त्रु | रा | ज्यम् |
| त | त | ज | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.