उदयति हि शशाङ्कः कामिनीगण्डपाण्डु
र्ग्रहगणपरिवारो राजमार्गप्रदीपः ।
तिमिरनिकरमध्ये रश्मयो यस्य गौराः
स्रुतजल इव पङ्के क्षीरधाराः पतन्ति ॥

अन्वयः AI हि कामिनी-गण्ड-पाण्डुः ग्रह-गण-परिवारः राज-मार्ग-प्रदीपः शशाङ्कः उदयति, यस्य गौराः रश्मयः तिमिर-निकर-मध्ये स्रुत-जले पङ्के क्षीर-धाराः इव पतन्ति॥

Summary AI The moon rises, pale as the cheek of a lovelorn woman, surrounded by stars, acting as a lamp for the highway. Its pale rays fall into the darkness like streams of milk falling into mud from which water has drained.

सारांश AI कामिनी के कपोलों के समान पाण्डु वर्ण वाला, नक्षत्रों से घिरा और राजमार्ग का दीपक बना चंद्रमा उदय हो रहा है। इसकी गोरी किरणें अंधकार के बीच ऐसे गिर रही हैं जैसे कीचड़ पर दूध की धाराएँ गिर रही हों।

पदच्छेदः AI

उदयति	उदयति (उद्√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	rises
हि	हि	Indeed
शशाङ्कः	शशाङ्क (१.१)	the moon
कामिनीगण्डपाण्डुः	कामिनी–गण्ड–पाण्डु (१.१)	pale as the cheek of a lovelorn woman
ग्रहगणपरिवारः	ग्रह–गण–परिवार (१.१)	surrounded by a host of stars
राजमार्गप्रदीपः	राजमार्ग–प्रदीप (१.१)	a lamp for the highway
तिमिरनिकरमध्ये	तिमिर–निकर–मध्य (७.१)	into the mass of darkness
रश्मयः	रश्मि (१.३)	rays
यस्य	यद् (६.१)	whose
गौराः	गौर (१.३)	pale
स्रुतजले	स्रुत (√स्रु+क्त)–जल (७.१)	from which water has drained
इव	इव	like
पङ्के	पङ्क (७.१)	into the mud
क्षीरधाराः	क्षीर–धारा (१.३)	streams of milk
पतन्ति	पतन्ति (√पत् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	fall

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
उ	द	य	ति	हि	श	शा	ङ्कः	का	मि	नी	ग	ण्ड	पा	ण्डु
र्ग्र	ह	ग	ण	प	रि	वा	रो	रा	ज	मा	र्ग	प्र	दी	पः
ति	मि	र	नि	क	र	म	ध्ये	र	श्म	यो	य	स्य	गौ	राः
स्रु	त	ज	ल	इ	व	प	ङ्के	क्षी	र	धा	राः	प	त	न्ति
न			न			म			य			य

Other texts to read

ऊरुभङ्गम् भासः

उत्तररामचरितम् भवभूतिः

About

Resources

Connect