ऋग्वेदं सामवेदं गणितमथ कलां वैशिकिं हस्तिशिक्षां
ज्ञात्वा शर्वप्रसादाद्व्यपगततिमिरे चक्षुषी चोपलभ्य ।
राजानं वीक्ष्य पुत्रं परमसमुदयेनाश्वमेधेन चेष्ट्वा
लब्ध्वा चायुः शताब्दं दशदिनसहितं शूद्रकोऽग्निं प्रविष्टः ॥
ऋग्वेदं सामवेदं गणितमथ कलां वैशिकिं हस्तिशिक्षां
ज्ञात्वा शर्वप्रसादाद्व्यपगततिमिरे चक्षुषी चोपलभ्य ।
राजानं वीक्ष्य पुत्रं परमसमुदयेनाश्वमेधेन चेष्ट्वा
लब्ध्वा चायुः शताब्दं दशदिनसहितं शूद्रकोऽग्निं प्रविष्टः ॥
ज्ञात्वा शर्वप्रसादाद्व्यपगततिमिरे चक्षुषी चोपलभ्य ।
राजानं वीक्ष्य पुत्रं परमसमुदयेनाश्वमेधेन चेष्ट्वा
लब्ध्वा चायुः शताब्दं दशदिनसहितं शूद्रकोऽग्निं प्रविष्टः ॥
अन्वयः
AI
ऋग्वेदम् सामवेदम् गणितम् अथ कलाम् वैशिकीम् हस्ति-शिक्षाम् ज्ञात्वा शर्व-प्रसादात् व्यपगत-तिमिरे चक्षुषी च उपलभ्य राजानम् पुत्रम् वीक्ष्य परम-समुदयेन अश्वमेधेन च इष्ट्वा आयुः शत-अब्दम् दश-दिन-सहितम् लब्ध्वा च शूद्रकः अग्निम् प्रविष्टः।
Summary
AI
Having mastered the Ṛgveda, Sāmaveda, mathematics, fine arts, and the lore of elephants, Śūdraka regained his sight through Śiva's grace. After crowning his son, performing the Horse Sacrifice, and living for a hundred years and ten days, he entered the fire.
सारांश
AI
वेदों, गणित और विविध कलाओं के ज्ञाता राजा शूद्रक ने शिव की कृपा से पुनः दृष्टि प्राप्त की, अपने पुत्र का राज्याभिषेक देखा और अश्वमेध यज्ञ करने के उपरांत सौ वर्ष दस दिन की आयु में अग्नि में प्रवेश किया।
पदच्छेदः
AI
| ऋग्वेदम् | ऋग्वेद (२.१) | the Ṛgveda |
| सामवेदम् | सामवेद (२.१) | the Sāmaveda |
| गणितम् | गणित (२.१) | mathematics |
| अथ | अथ | and |
| कलाम् | कला (२.१) | the arts |
| वैशिकीम् | वैशिकी (२.१) | the art of courtesans |
| हस्ति-शिक्षाम् | हस्तिन्–शिक्षा (२.१) | the science of elephants |
| ज्ञात्वा | ज्ञात्वा (√ज्ञा+क्त्वा) | having known |
| शर्व-प्रसादात् | शर्व–प्रसाद (५.१) | through Śarva's (Śiva's) grace |
| व्यपगत-तिमिरे | व्यपगत–तिमिर (७.२) | with darkness removed |
| चक्षुषी | चक्षुस् (२.२) | two eyes |
| च | च | and |
| उपलभ्य | उपलभ्य (उप√लभ्+ल्यप्) | having obtained |
| राजानम् | राजन् (२.१) | as king |
| पुत्रम् | पुत्र (२.१) | son |
| वीक्ष्य | वीक्ष्य (वि√ईक्ष्+ल्यप्) | having seen (crowned) |
| परम-समुदयेन | परम–समुदय (३.१) | with great prosperity |
| अश्वमेधेन | अश्वमेध (३.१) | with the Horse Sacrifice |
| च | च | and |
| इष्ट्वा | इष्ट्वा (√यज्+क्त्वा) | having sacrificed |
| लब्ध्वा | लब्ध्वा (√लभ्+क्त्वा) | having obtained |
| च | च | and |
| आयुः | आयुस् (२.१) | a life |
| शत-अब्दम् | शत–अब्द (२.१) | of a hundred years |
| दश-दिन-सहितम् | दशन्–दिन–सहित (२.१) | together with ten days |
| शूद्रकः | शूद्रक (१.१) | Śūdraka |
| अग्निम् | अग्नि (२.१) | the fire |
| प्रविष्टः | प्रविष्ट (प्र√विश्+क्त, १.१) | entered |
छन्दः
स्रग्धरा [२१: मरभनययय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० | २१ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ऋ | ग्वे | दं | सा | म | वे | दं | ग | णि | त | म | थ | क | लां | वै | शि | किं | ह | स्ति | शि | क्षां |
| ज्ञा | त्वा | श | र्व | प्र | सा | दा | द्व्य | प | ग | त | ति | मि | रे | च | क्षु | षी | चो | प | ल | भ्य |
| रा | जा | नं | वी | क्ष्य | पु | त्रं | प | र | म | स | मु | द | ये | ना | श्व | मे | धे | न | चे | ष्ट्वा |
| ल | ब्ध्वा | चा | युः | श | ता | ब्दं | द | श | दि | न | स | हि | तं | शू | द्र | को | ऽग्निं | प्र | वि | ष्टः |
| म | र | भ | न | य | य | य | ||||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.