सङ्गं नैव हि कश्चिदस्य कुरुते संभाषते नादरात्
संप्राप्तो गृहमुत्सवेषु धनिनां सावज्ञमालोक्यते ।
दूरादेव महाजनस्य विहरत्यल्पच्छदो लज्जया
मन्ये निर्धनता प्रकाममपरं षष्ठं महापातकम् ॥
सङ्गं नैव हि कश्चिदस्य कुरुते संभाषते नादरात्
संप्राप्तो गृहमुत्सवेषु धनिनां सावज्ञमालोक्यते ।
दूरादेव महाजनस्य विहरत्यल्पच्छदो लज्जया
मन्ये निर्धनता प्रकाममपरं षष्ठं महापातकम् ॥
संप्राप्तो गृहमुत्सवेषु धनिनां सावज्ञमालोक्यते ।
दूरादेव महाजनस्य विहरत्यल्पच्छदो लज्जया
मन्ये निर्धनता प्रकाममपरं षष्ठं महापातकम् ॥
अन्वयः
AI
कश्चित् अस्य सङ्गम् न एव हि कुरुते । आदरात् न संभाषते । धनिनाम् गृहम् उत्सवेषु संप्राप्तः सावज्ञम् आलोक्यते । अल्प-च्छदः लज्जया महा-जनस्य (पुरतः) दूरात् एव विहरति । मन्ये निर्धनता प्रकामम् अपरम् षष्ठम् महा-पातकम् (अस्ति) ।
Summary
AI
No one keeps his company, nor speaks to him with respect. When he arrives at the houses of the wealthy during festivals, he is looked upon with contempt. Wearing scanty clothes, he stays far from great men out of shame. I consider poverty to be a distinct sixth Great Sin.
सारांश
AI
निर्धन से कोई सम्मान से बात नहीं करता, उत्सवों में उसे नीचा देखा जाता है और वह स्वयं भी लज्जावश दूर ही रहता है। दरिद्रता वास्तव में छठा महापातक है।
पदच्छेदः
AI
| सङ्गं | सङ्ग (२.१) | company |
| नैव | न–एव | not at all |
| हि | हि | indeed |
| कश्चिद् | कश्चित् (१.१) | anyone |
| अस्य | इदम् (६.१) | his |
| कुरुते | कुरुते (√कृ कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | keeps |
| संभाषते | संभाषते (सम्√भाष् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | speaks |
| नादरात् | न–आदर (५.१) | not with respect |
| संप्राप्तो | संप्राप्त (सम्+प्र√आप्+क्त, १.१) | having arrived |
| गृहम् | गृह (२.१) | at the house |
| उत्सवेषु | उत्सव (७.३) | during festivals |
| धनिनां | धनिन् (६.३) | of the wealthy |
| सावज्ञम् | सावज्ञ (२.१) | with contempt |
| आलोक्यते | आलोक्यते (आ√लोक् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | he is looked upon |
| दूरादेव | दूर (५.१)–एव | from afar only |
| महाजनस्य | महा–जन (६.१) | of great men |
| विहरति | विहरति (वि√हृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he stays |
| अल्पच्छदो | अल्प–छद (१.१) | wearing scanty clothes |
| लज्जया | लज्जा (३.१) | out of shame |
| मन्ये | मन्ये (√मन् कर्तरि लट् (आत्मने.) उ.पु. एक.) | I consider |
| निर्धनता | निर्धनता (१.१) | poverty |
| प्रकामम् | प्रकामम् | to be a distinct |
| अपरं | अपर (१.१) | another |
| षष्ठं | षष्ठ (१.१) | sixth |
| महापातकम् | महा–पातक (१.१) | Great Sin |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | ङ्गं | नै | व | हि | क | श्चि | द | स्य | कु | रु | ते | सं | भा | ष | ते | ना | द | रा |
| त्सं | प्रा | प्तो | गृ | ह | मु | त्स | वे | षु | ध | नि | नां | सा | व | ज्ञ | मा | लो | क्य | ते |
| दू | रा | दे | व | म | हा | ज | न | स्य | वि | ह | र | त्य | ल्प | च्छ | दो | ल | ज्ज | या |
| म | न्ये | नि | र्ध | न | ता | प्र | का | म | म | प | रं | ष | ष्ठं | म | हा | पा | त | कम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.