दारिद्र्यात्पुरुषस्य बान्धवजनो वाक्ये न संतिष्ठते
सुस्निग्धा विमुखीभवन्ति सुहृदः स्फारीभवन्त्यापदः ।
सत्वं ह्रासमुपैति शीलशशिनः कान्तिः परिम्लायते
पापं कर्म च यत्परैरपि कृतं तत्तस्य संभाव्यते ॥
दारिद्र्यात्पुरुषस्य बान्धवजनो वाक्ये न संतिष्ठते
सुस्निग्धा विमुखीभवन्ति सुहृदः स्फारीभवन्त्यापदः ।
सत्वं ह्रासमुपैति शीलशशिनः कान्तिः परिम्लायते
पापं कर्म च यत्परैरपि कृतं तत्तस्य संभाव्यते ॥
सुस्निग्धा विमुखीभवन्ति सुहृदः स्फारीभवन्त्यापदः ।
सत्वं ह्रासमुपैति शीलशशिनः कान्तिः परिम्लायते
पापं कर्म च यत्परैरपि कृतं तत्तस्य संभाव्यते ॥
अन्वयः
AI
दारिद्र्यात् पुरुषस्य बान्धव-जनः वाक्ये न संतिष्ठते । सुस्निग्धाः सुहृदः विमुखी-भवन्ति । आपदः स्फारी-भवन्ति । सत्त्वम् ह्रासम् उपैति । शील-शशिनः कान्तिः परिम्लायते । यत् पापम् कर्म परैः अपि कृतम्, तत् तस्य (दरिद्रस्य) संभाव्यते ।
Summary
AI
Due to poverty, a man's kinsmen do not abide by his words. Very affectionate friends turn away. Calamities expand. Strength declines. The luster of the moon of character fades. Even the sinful deeds committed by others are attributed to him.
सारांश
AI
निर्धनता के कारण सगे-संबंधी बात नहीं मानते, मित्र मुख मोड़ लेते हैं और विपत्तियाँ बढ़ जाती हैं। मनुष्य का तेज कम हो जाता है और दूसरों के पाप भी उसी के मत्थे मढ़ दिए जाते हैं।
पदच्छेदः
AI
| दारिद्र्यात् | दारिद्र्य (५.१) | due to poverty |
| पुरुषस्य | पुरुष (६.१) | a man's |
| बान्धवजनो | बान्धव–जन (१.१) | kinsmen |
| वाक्ये | वाक्य (७.१) | by his words |
| न | न | not |
| संतिष्ठते | संतिष्ठते (सम्√स्था कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | abide |
| सुस्निग्धा | सु–स्निग्ध (१.३) | very affectionate |
| विमुखीभवन्ति | विमुखी–भवन्ति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | turn away |
| सुहृदः | सुहृद् (१.३) | friends |
| स्फारीभवन्त्यापदः | स्फारी–भवन्ति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)–आपद् (१.३) | calamities expand |
| सत्वं | सत्त्व (१.१) | strength |
| ह्रासम् | ह्रास (२.१) | decline |
| उपैति | उपैति (उप√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | goes to |
| शीलशशिनः | शील–शशिन् (६.१) | of the moon of character |
| कान्तिः | कान्ति (१.१) | the luster |
| परिम्लायते | परिम्लायते (परि√म्लै कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | fades |
| पापं | पाप (१.१) | sinful |
| कर्म | कर्मन् (१.१) | deed |
| च | च | and |
| यत् | यद् (१.१) | which |
| परैरपि | पर (३.३)–अपि | even by others |
| कृतं | कृत (√कृ+क्त, १.१) | committed |
| तत्तस्य | तद् (१.१)–तद् (६.१) | that of him |
| संभाव्यते | संभाव्यते (सम्√भू +णिच् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is attributed |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| दा | रि | द्र्या | त्पु | रु | ष | स्य | बा | न्ध | व | ज | नो | वा | क्ये | न | सं | ति | ष्ठ | ते |
| सु | स्नि | ग्धा | वि | मु | खी | भ | व | न्ति | सु | हृ | दः | स्फा | री | भ | व | न्त्या | प | दः |
| स | त्वं | ह्रा | स | मु | पै | ति | शी | ल | श | शि | नः | का | न्तिः | प | रि | म्ला | य | ते |
| पा | पं | क | र्म | च | य | त्प | रै | र | पि | कृ | तं | त | त्त | स्य | सं | भा | व्य | ते |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.