निवासश्चिन्तायाः परपरिभवो वैरमपरं ।
जुगुप्सा मित्राणां स्वजनजनविद्वेषकरणम् ।
वनं गन्तुं बुद्धिर्भवति च कलत्रात्परिभवो हृदिस्थः शोकाग्निर्न च दहति संतापयति च ॥
निवासश्चिन्तायाः परपरिभवो वैरमपरं ।
जुगुप्सा मित्राणां स्वजनजनविद्वेषकरणम् ।
वनं गन्तुं बुद्धिर्भवति च कलत्रात्परिभवो हृदिस्थः शोकाग्निर्न च दहति संतापयति च ॥
जुगुप्सा मित्राणां स्वजनजनविद्वेषकरणम् ।
वनं गन्तुं बुद्धिर्भवति च कलत्रात्परिभवो हृदिस्थः शोकाग्निर्न च दहति संतापयति च ॥
अन्वयः
AI
(दारिद्र्यम्) चिन्तायाः निवासः पर-परिभवः अपरम् वैरम् मित्राणाम् जुगुप्सा स्व-जन-जन-विद्वेष-करणम् वनम् गन्तुम् बुद्धिः (च) भवति च कलत्रात् परिभवः हृदि-स्थः शोक-अग्निः न च दहति संतापयति च।
Summary
AI
Poverty is the dwelling of anxiety, the cause of insults from others and enmity from many. It brings the contempt of friends and the hatred of kinsmen; it creates the urge to flee to the forest and leads to humiliation from one's wife. The fire of grief in the heart does not consume but perpetually scorches.
सारांश
AI
दरिद्रता चिंता का घर, अपमान का कारण और स्वजनों में द्वेष पैदा करने वाली है। इससे मन में वैराग्य आता है और पत्नी भी तिरस्कार करती है; यह हृदय में स्थित शोक की वह अग्नि है जो बिना जलाए ही तपाती रहती है।
पदच्छेदः
AI
| चिन्तायाः | चिन्ता (६.१) | of anxiety |
| निवासः | निवास (१.१) | is the dwelling |
| पर-परिभवः | पर–परिभव (१.१) | the cause of insults from others |
| अपरम् | अपर (१.१) | and |
| वैरम् | वैर (१.१) | enmity from many |
| मित्राणाम् | मित्र (६.३) | of friends |
| जुगुप्सा | जुगुप्सा (१.१) | the contempt |
| स्व-जन-जन-विद्वेष-करणम् | स्वजन–जन–विद्वेष–करण (१.१) | and the hatred of kinsmen |
| वनम् | वन (२.१) | to the forest |
| गन्तुम् | गन्तुम् (√गम्+तुमुन्) | to flee |
| बुद्धिः | बुद्धि (१.१) | the urge |
| भवति | भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | it creates |
| च | च | and |
| कलत्रात् | कलत्र (५.१) | from one's wife |
| परिभवः | परिभव (१.१) | humiliation |
| हृदि-स्थः | हृदि–स्थ (१.१) | in the heart |
| शोक-अग्निः | शोक–अग्नि (१.१) | The fire of grief |
| न | न | not |
| च | च | does |
| दहति | दहति (√दह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | consume |
| संतापयति | संतापयति (सम्√तप् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | scorches |
| च | च | but perpetually |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.