तथा हि आत्मा नदी संयम् अपुण्यतीर्था
सत्योदका शीलतटा दयोर्मिः ।
तत्राभिषेकं कुरु पाण्डुपुत्र
न वारिणा शुष्यति चान्तरात्मा ॥

अन्वयः AI पाण्डु-पुत्र ! आत्मा (एव) नदी (अस्ति), (यस्याः) संयम-अपुण्य-तीर्था सत्य-उदका शील-तटा दया-ऊर्मिः (अस्ति) । तत्र अभिषेकम् कुरु, अन्तरात्मा वारिणा न शुध्यति च ।

Summary AI O son of *Pāṇḍu*, the self is a river whose holy bathing place is self-restraint, whose water is truth, whose banks are good character, and whose waves are compassion. Perform your ablution there, for the inner self is not purified by water.

सारांश AI आत्मा एक नदी है जिसमें संयम तीर्थ, सत्य जल, शील तट और दया लहरें हैं। हे पांडुपुत्र, वहाँ स्नान करो क्योंकि बाहरी जल से अंतरात्मा शुद्ध नहीं होती।

पदच्छेदः AI

तथा	तथा	so
हि	हि	indeed
आत्मा	आत्मन् (१.१)	the self
नदी	नदी (१.१)	is a river
संयमपुण्यतीर्था	संयम–पुण्य–तीर्थ (१.१)	whose holy bathing place is self-restraint
सत्योदका	सत्य–उदक (१.१)	whose water is truth
शीलतटा	शील–तट (१.१)	whose banks are good character
दयोर्मिः	दया–ऊर्मि (१.१)	whose waves are compassion
तत्र	तत्र	there
अभिषेकम्	अभिषेक (अभि√सिच्+घञ्, २.१)	ablution
कुरु	कुरु (√कृ कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	perform
पाण्डुपुत्र	पाण्डु–पुत्र (८.१)	O son of Pandu
न	न	not
वारिणा	वारि (३.१)	by water
शुध्यति	शुध्यति (√शुध् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	is purified
च	च	and
अन्तरात्मा	अन्तर्–आत्मन् (१.१)	the inner self

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
त	था	हि	आ	त्मा	न	दी	सं	य	म	पु	ण्य	ती	र्था
स	त्यो	द	का	शी	ल	त	टा	द	यो	र्मिः
त	त्रा	भि	षे	कं	कु	रु	पा	ण्डु	पु	त्र
न	वा	रि	णा	शु	ष्य	ति	चा	न्त	रा	त्मा
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect