वनेपि दोषाः प्रभवन्ति रागिणां
गृहेपि पञ्चेन्द्रियनिग्रहस्तपः ।
अकुत्सिते कर्मणि यः प्रवर्तते
त्रिवृत्तरागस्य गृहं तपोवनम् ॥
वनेपि दोषाः प्रभवन्ति रागिणां
गृहेपि पञ्चेन्द्रियनिग्रहस्तपः ।
अकुत्सिते कर्मणि यः प्रवर्तते
त्रिवृत्तरागस्य गृहं तपोवनम् ॥
गृहेपि पञ्चेन्द्रियनिग्रहस्तपः ।
अकुत्सिते कर्मणि यः प्रवर्तते
त्रिवृत्तरागस्य गृहं तपोवनम् ॥
अन्वयः
AI
रागिणाम् वने अपि दोषाः प्रभवन्ति, गृहे अपि पञ्च-इन्द्रिय-निग्रहः तपः (भवति) । यः अकुत्सिते कर्मणि प्रवर्तते, (तस्य) त्रिवृत्त-रागस्य (पुंसः) गृहम् तपोवनम् (अस्ति) ।
Summary
AI
For the passionate, faults arise even in a forest, while for one in a house, restraint of the five senses is penance. For one who engages in blameless action and has turned away from passion, his very home is a penance forest.
सारांश
AI
आसक्त मनुष्य को वन में भी दोष सताते हैं, जबकि घर में इंद्रियों को वश में रखना ही तप है। निष्काम कर्म करने वाले के लिए घर ही तपोवन है।
पदच्छेदः
AI
| वने | वन (७.१) | in a forest |
| अपि | अपि | even |
| दोषाः | दोष (१.३) | faults |
| प्रभवन्ति | प्रभवन्ति (प्र√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | arise |
| रागिणाम् | रागिन् (६.३) | for the passionate |
| गृहे | गृह (७.१) | in a house |
| अपि | अपि | even |
| पञ्चेन्द्रियनिग्रहः | पञ्चन्–इन्द्रिय–निग्रह (१.१) | restraint of the five senses |
| तपः | तपस् (१.१) | is penance |
| अकुत्सिते | अ–कुत्सित (√कुत्स्+क्त, ७.१) | in blameless |
| कर्मणि | कर्मन् (७.१) | action |
| यः | यद् (१.१) | who |
| प्रवर्तते | प्रवर्तते (प्र√वृत् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | engages |
| त्रिवृत्तरागस्य | त्रि–वृत्त (√वृत्+क्त)–राग (६.१) | of one whose passion has turned away |
| गृहम् | गृह (१.१) | home |
| तपोवनम् | तपस्–वन (१.१) | is a penance forest |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| व | ने | पि | दो | षाः | प्र | भ | व | न्ति | रा | गि | णां |
| गृ | हे | पि | प | ञ्चे | न्द्रि | य | नि | ग्र | ह | स्त | पः |
| अ | कु | त्सि | ते | क | र्म | णि | यः | प्र | व | र्त | ते |
| त्रि | वृ | त्त | रा | ग | स्य | गृ | हं | त | पो | व | नम् |
| ज | त | ज | र | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.