प्रालेयाद्रेः सुतायाः प्रणयनिवसतिश्चन्द्रमौलिः स यावद्
यावल् लक्ष्मीर्मुरारेर्जलद इव तडिन् मानसे विस्फुरन्ती ।
यावत् स्वर्णाचलोयं दवदहनसमो यस्य सूर्यः स्फुलिङ्गस्
तावन् नारायणेन प्रचरतु रचितः सङ्ग्रहोयं कथानाम् ॥
प्रालेयाद्रेः सुतायाः प्रणयनिवसतिश्चन्द्रमौलिः स यावद्
यावल् लक्ष्मीर्मुरारेर्जलद इव तडिन् मानसे विस्फुरन्ती ।
यावत् स्वर्णाचलोयं दवदहनसमो यस्य सूर्यः स्फुलिङ्गस्
तावन् नारायणेन प्रचरतु रचितः सङ्ग्रहोयं कथानाम् ॥
यावल् लक्ष्मीर्मुरारेर्जलद इव तडिन् मानसे विस्फुरन्ती ।
यावत् स्वर्णाचलोयं दवदहनसमो यस्य सूर्यः स्फुलिङ्गस्
तावन् नारायणेन प्रचरतु रचितः सङ्ग्रहोयं कथानाम् ॥
अन्वयः
AI
(सः) चन्द्रमौलिः प्रालेय-अद्रेः सुतायाः प्रणय-निवसतिः यावत् (अस्ति), (यावत्) मुर-अरेः मानसे जलदे तडित् इव लक्ष्मीः विस्फुरन्ती (अस्ति), अयम् स्वर्णाचलः यावत् (अस्ति), यस्य सूर्यः दव-दहन-समः स्फुलिङ्गः (अस्ति), तावत् नारायणेन रचितः अयम् कथानाम् सङ्ग्रहः प्रचरतु ।
Summary
AI
As long as Candra-mauli remains the abode of love for the daughter of the Himālaya, as long as Lakṣmī glitters in the heart of Murāri like lightning in a cloud, and as long as Mount Meru exists—of which the sun is but a spark from a forest fire—so long may this collection of stories composed by Nārāyaṇa prevail.
सारांश
AI
जब तक हिमालय-पुत्री पार्वती के प्रिय शिव, विष्णु के हृदय में बिजली के समान चमकने वाली लक्ष्मी और सुमेरु पर्वत विद्यमान हैं, तब तक नारायण द्वारा रचित यह कथा-संग्रह संसार में प्रचलित रहे।
पदच्छेदः
AI
| प्रालेयाद्रेः | प्रालेय–अद्रि (६.१) | of the snowy mountain (Himalaya) |
| सुतायाः | सुता (६.१) | of the daughter |
| प्रणयनिवसतिः | प्रणय–निवसति (१.१) | the abode of love |
| चन्द्रमौलिः | चन्द्र–मौलि (१.१) | the one with the moon on his crest (Shiva) |
| स | तद् (१.१) | he |
| यावत् | यावत् | as long as |
| यावत् | यावत् | as long as |
| लक्ष्मीः | लक्ष्मी (१.१) | Lakshmi |
| मुरारेः | मुर–अरि (६.१) | of the enemy of Mura (Vishnu) |
| जलदे | जलद (७.१) | in a cloud |
| इव | इव | like |
| तडित् | तडित् (१.१) | lightning |
| मानसे | मानस (७.१) | in the mind/heart |
| विस्फुरन्ती | विस्फुरन्त् (वि√स्फुर्+शतृ+ङीप्), १.१ | glittering |
| यावत् | यावत् | as long as |
| स्वर्णाचलः | स्वर्ण–अचल (१.१) | the golden mountain (Meru) |
| अयम् | इदम् (१.१) | this |
| दवदहनसमः | दव–दहन–सम (१.१) | equal to a forest fire |
| यस्य | यद् (६.१) | of which |
| सूर्यः | सूर्य (१.१) | the sun |
| स्फुलिङ्गः | स्फुलिङ्ग (१.१) | is a spark |
| तावत् | तावत् | so long |
| नारायणेन | नारायण (३.१) | by Narayana |
| प्रचरतु | प्रचरतु (प्र√चर् कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | may it prevail |
| रचितः | रचित (√रच्+क्त), १.१ | composed |
| सङ्ग्रहः | सङ्ग्रह (सम्√ग्रह्+अप्, १.१) | collection |
| अयम् | इदम् (१.१) | this |
| कथानाम् | कथा (६.३) | of stories |
छन्दः
स्रग्धरा [२१: मरभनययय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० | २१ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्रा | ले | या | द्रेः | सु | ता | याः | प्र | ण | य | नि | व | स | ति | श्च | न्द्र | मौ | लिः | स | या | व |
| द्या | व | ल्ल | क्ष्मी | र्मु | रा | रे | र्ज | ल | द | इ | व | त | डि | न्मा | न | से | वि | स्फु | र | न्ती |
| या | व | त्स्व | र्णा | च | लो | यं | द | व | द | ह | न | स | मो | य | स्य | सू | र्यः | स्फु | लि | ङ्ग |
| स्ता | व | न्ना | रा | य | णे | न | प्र | च | र | तु | र | चि | तः | स | ङ्ग्र | हो | यं | क | था | नाम् |
| म | र | भ | न | य | य | य | ||||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.