तथा हि सरसि बहुशस्ताराच्छायेक्षणात् परिवञ्चितः
कुमुदविटपान्वेषी हंसो निशास्वविचक्षणः ।
न दशति पुनस्ताराशङ्की दिवापि सितोत्पलं
कुहुकचकितो लोकः सत्येप्यपायम् अपेक्षते ॥
तथा हि सरसि बहुशस्ताराच्छायेक्षणात् परिवञ्चितः
कुमुदविटपान्वेषी हंसो निशास्वविचक्षणः ।
न दशति पुनस्ताराशङ्की दिवापि सितोत्पलं
कुहुकचकितो लोकः सत्येप्यपायम् अपेक्षते ॥
कुमुदविटपान्वेषी हंसो निशास्वविचक्षणः ।
न दशति पुनस्ताराशङ्की दिवापि सितोत्पलं
कुहुकचकितो लोकः सत्येप्यपायम् अपेक्षते ॥
अन्वयः
AI
तथा हि, सरसि बहुशः तारा-छाया-ईक्षणात् परिवञ्चितः कुमुद-विटप-अन्वेषी निशासु अविचक्षणः हंसः दिवा अपि तारा-शङ्की (सन्) सित-उत्पलम् न दशति । कुहुक-चकितः लोकः सत्ये अपि अपायम् अपेक्षते ।
Summary
AI
A swan, deceived by seeing the reflection of stars in a lake at night and mistaking them for lily stalks, does not bite even a white lotus during the day, fearing it might be a star. A person startled by a trick suspects danger even in truth.
सारांश
AI
रात में तारों की परछाईं को कमल समझकर छला गया हंस दिन में असली कमल को भी नहीं छूता। एक बार धोखे से डरा हुआ व्यक्ति सत्य होने पर भी अनिष्ट की आशंका करता है।
पदच्छेदः
AI
| तथा | तथा | for instance |
| हि | हि | indeed |
| सरसि | सरस् (७.१) | in a lake |
| बहुशः | बहुशस् | repeatedly |
| ताराछायाईक्षणात् | तारा–छाया–ईक्षण (√ईक्ष्+ल्युट्, ५.१) | from seeing the reflection of stars |
| परिवञ्चितः | परिवञ्चित (परि√वञ्च्+क्त, १.१) | deceived |
| कुमुदविटपान्वेषी | कुमुद–विटप–अन्वेषिन् (अनु√इष्+णिन्), १.१ | searching for lily stalks |
| हंसः | हंस (१.१) | a swan |
| निशासु | निशा (७.३) | at night |
| अविचक्षणः | नञ्–विचक्षण (१.१) | indiscreet |
| न | न | not |
| दशति | दशति (√दंश् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | bites |
| पुनः | पुनर् | again |
| ताराशङ्की | तारा–शङ्किन् (√शङ्क्+णिन्), १.१ | fearing it to be a star |
| दिवा | दिवा | during the day |
| अपि | अपि | even |
| सितोत्पलम् | सित–उत्पल (२.१) | a white lotus |
| कुहुकचकितः | कुहुक–चकित (√चक्+क्त, १.१) | startled by a trick |
| लोकः | लोक (१.१) | a person |
| सत्ये | सत्य (७.१) | in truth |
| अपि | अपि | even |
| अपायम् | अपाय (२.१) | danger |
| अपेक्षते | अपेक्षते (अप√ईक्ष् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | expects |
छन्दः
हरिणी [१७: नसमरसलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | था | हि | स | र | सि | ब | हु | श | स्ता | रा | च्छा | ये | क्ष | णा | त्प | रि | व | ञ्चि | तः |
| कु | मु | द | वि | ट | पा | न्वे | षी | हं | सो | नि | शा | स्व | वि | च | क्ष | णः | |||
| न | द | श | ति | पु | न | स्ता | रा | श | ङ्की | दि | वा | पि | सि | तो | त्प | लं | |||
| कु | हु | क | च | कि | तो | लो | कः | स | त्ये | प्य | पा | य | म | पे | क्ष | ते | |||
| न | स | म | र | स | ल | ग | |||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.