प्रकृतिः स्वामिनं त्यक्त्वा समृद्धापि न जीवति ।
अपि धन्वन्तरिर्वैद्यः किं करोति गतायुषि ॥

अन्वयः AI प्रकृतिः स्वामिनम् त्यक्त्वा समृद्धा अपि न जीवति। (यथा) गतायुषि (रोगे) धन्वन्तरिः अपि वैद्यः किम् करोति?

Summary AI The subjects or elements of a state do not survive if they abandon their sovereign, even if they are prosperous. Just as even Dhanvantari, the divine physician, can do nothing for a patient whose life has reached its end.

सारांश AI स्वामी का साथ छोड़कर प्रजा समृद्ध होने पर भी नष्ट हो जाती है; जैसे आयु समाप्त होने पर स्वयं धन्वंतरि भी कुछ नहीं कर सकते।

पदच्छेदः AI

प्रकृतिः	प्रकृति (१.१)	The subjects
स्वामिनम्	स्वामिन् (२.१)	their sovereign
त्यक्त्वा	त्यक्त्वा (√त्यज्+क्त्वा)	having abandoned
समृद्धा	समृद्ध (सम्√ऋध्+क्त, १.१)	prosperous
अपि	अपि	even if
न	न	not
जीवति	जीवति (√जीव् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	survive
अपि	अपि	Even
धन्वन्तरिः	धन्वन्तरि (१.१)	Dhanvantari
वैद्यः	वैद्य (१.१)	the physician
किम्	किम् (२.१)	what
करोति	करोति (√कृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	can do
गतायुषि	गत (√गम्+क्त)–आयुस् (७.१)	for one whose life has reached its end

छन्दः अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
प्र	कृ	तिः	स्वा	मि	नं	त्य	क्त्वा
स	मृ	द्धा	पि	न	जी	व	ति
अ	पि	ध	न्व	न्त	रि	र्वै	द्यः
किं	क	रो	ति	ग	ता	यु	षि

प्रकृतिः स्वामिनं त्यक्त्वा समृद्धापि न जीवति ।
अपि धन्वन्तरिर्वैद्यः किं करोति गतायुषि ॥

Other texts to read

चम्पूरामायणम् भोजः

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

About

Resources

Connect

प्रकृतिः स्वामिनं त्यक्त्वा समृद्धापि न जीवति ।अपि धन्वन्तरिर्वैद्यः किं करोति गतायुषि ॥

Other texts to read

चम्पूरामायणम् भोजः

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

About

Resources

Connect

प्रकृतिः स्वामिनं त्यक्त्वा समृद्धापि न जीवति ।
अपि धन्वन्तरिर्वैद्यः किं करोति गतायुषि ॥