यः काकिणीम् अप्यपथप्रपन्नां
समुद्धरेन् निष्कसहस्रतुल्याम् ।
कालेषु कोटिष्व् अपि मुक्तहस्तस्
तं राजसिंहं न जहाति लक्ष्मीः ॥

अन्वयः AI यः अपथ-प्रपन्नाम् अपि काकिणीम् निष्क-सहस्र-तुल्याम् (मत्वा) समुद्धरेत्, कालेषु (तु) कोटिषु अपि मुक्त-हस्तः (भवति), तम् राज-सिंहम् लक्ष्मीः न जहाति।

Summary AI The Goddess *Lakṣmī* never leaves that lion-like king who recovers even a small coin lost on a wrong path as if it were a thousand gold coins, yet remains generous with millions at appropriate times.

सारांश AI जो राजा व्यर्थ मार्ग पर जाने वाली एक कौड़ी को भी बचाता है और उचित समय पर करोड़ों का दान करता है, उस राजा को लक्ष्मी कभी नहीं छोड़ती।

पदच्छेदः AI

यः	यद् (१.१)	he who
काकिणीम्	काकिणी (२.१)	a small coin
अपि	अपि	even
अपथप्रपन्नां	अपथ–प्रपन्न (प्र√पद्+क्त, २.१)	fallen on a wrong path
समुद्धरेत्	समुद्धरेत् (सम्+उद्√हृ कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	would recover
निष्कसहस्रतुल्याम्	निष्क–सहस्र–तुल्य (२.१)	as equal to a thousand gold coins
कालेषु	काल (७.३)	at times
कोटिषु	कोटि (७.३)	with millions
अपि	अपि	even
मुक्तहस्तः	मुक्त (√मुच्+क्त)–हस्त (१.१)	generous (open-handed)
तं	तद् (२.१)	that
राजसिंहं	राजन्–सिंह (२.१)	lion-like king
न	न	not
जहाति	जहाति (√हा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	leaves
लक्ष्मीः	लक्ष्मी (१.१)	Goddess Lakṣmī

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
यः	का	कि	णी	म	प्य	प	थ	प्र	प	न्नां
स	मु	द्ध	रे	न्नि	ष्क	स	ह	स्र	तु	ल्याम्
का	ले	षु	को	टि	ष्व	पि	मु	क्त	ह	स्त
स्तं	रा	ज	सिं	हं	न	ज	हा	ति	ल	क्ष्मीः

Other texts to read

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

About

Resources

Connect