अन्वयः
AI
मतिः एव बलात् गरीयसी (अस्ति), यत्-अभावे करिणाम् इयं दशा (भवति) । इति हस्तिपक-आहतः क्वणन् डिण्डिमः करिणः घोषयति इव ॥
Summary
AI
Intelligence alone is superior to physical strength, for in its absence, elephants fall into such a miserable state. Thus proclaims the drum, sounded by the mahout, as it rings out upon the elephant's body.
सारांश
AI
बुद्धि ही बल से श्रेष्ठ है; बुद्धि के अभाव में हाथियों की जो दशा होती है, उसे महावत द्वारा पीटे जाने पर बजने वाले घंटे मानो ढिंढोरा पीटकर घोषित कर रहे हों।
पदच्छेदः
AI
| मतिः | मति (१.१) | intelligence |
| एव | एव | alone |
| बलात् | बल (५.१) | than strength |
| गरीयसी | गरीयस् (१.१) | superior |
| यदभावे | यद्–अभाव (७.१) | in the absence of which |
| करिणाम् | करिन् (६.३) | of elephants |
| इयं | इदम् (१.१) | this |
| दशा | दशा (१.१) | state |
| इति | इति | thus |
| घोषयति | घोषयति (√घुष् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | proclaims |
| इव | इव | as if |
| डिण्डिमः | डिण्डिम (१.१) | the drum |
| करिणः | करिन् (६.१) | of the elephant |
| हस्तिपकाहतः | हस्तिपक–आहत (आ√हन्+क्त, १.१) | struck by the mahout |
| क्वणन् | क्वणत् (√क्वण्+शतृ, १.१) | sounding |
छन्दः
वियोगिनी []
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | ति | रे | व | ब | ला | द्ग | री | य | सी | |
| य | द | भा | वे | क | रि | णा | मि | यं | द | शा |
| इ | ति | घो | ष | य | ती | व | डि | ण्डि | मः | |
| क | रि | णो | ह | स्ति | प | का | ह | तः | क्व | णन् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.