यतः अवज्ञानाद् राज्ञो भवति मतिहीनः परिजनस्
ततस्तत्प्रामाण्याद् भवति न समीपे बुधजनः ।
बुधैस्त्यक्ते राज्ये न हि भवति नीतिर्गुणवती
विपन्नायां नीतौ सकलम् अवशं सीदति जगत् ॥
यतः अवज्ञानाद् राज्ञो भवति मतिहीनः परिजनस्
ततस्तत्प्रामाण्याद् भवति न समीपे बुधजनः ।
बुधैस्त्यक्ते राज्ये न हि भवति नीतिर्गुणवती
विपन्नायां नीतौ सकलम् अवशं सीदति जगत् ॥
ततस्तत्प्रामाण्याद् भवति न समीपे बुधजनः ।
बुधैस्त्यक्ते राज्ये न हि भवति नीतिर्गुणवती
विपन्नायां नीतौ सकलम् अवशं सीदति जगत् ॥
अन्वयः
AI
यतः राज्ञः अवज्ञानात् परिजनः मति-हीनः भवति ततः तत्-प्रामाण्याद् बुध-जनः समीपे न भवति बुधैः त्यक्ते राज्ये नीतिः गुण-वती न हि भवति नीतौ विपन्नायाम् सकलम् जगत् अवशम् (सत्) सीदति ।
Summary
AI
Disregard by a king makes his staff dull-witted, which drives wise men away. Without the wise, statecraft loses its effectiveness, and when nīti fails, the entire world helplessly suffers.
सारांश
AI
राजा की उपेक्षा से सेवक बुद्धिहीन हो जाते हैं और विद्वान दूर चले जाते हैं; नीति के अभाव में राज्य और संपूर्ण जगत का पतन होता है।
पदच्छेदः
AI
| यतः | यतः | Because |
| राज्ञः | राजन् (६.१) | by a king |
| अवज्ञानात् | अवज्ञान (अव√ज्ञा+ल्युट्, ५.१) | from disregard |
| परिजनः | परिजन (१.१) | staff |
| मति-हीनः | मति–हीन (√हा+क्त, १.१) | dull-witted |
| भवति | भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | becomes |
| ततः | ततः | from that |
| तत्-प्रामाण्याद् | तद्–प्रमाण (+ष्यञ्, ५.१) | on that account |
| बुध-जनः | बुध–जन (१.१) | wise men |
| समीपे | समीप (७.१) | near |
| न | न | not |
| भवति | भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | are |
| बुधैः | बुध (३.३) | by the wise |
| त्यक्ते | त्यक्त (√त्यज्+क्त, ७.१) | having been abandoned |
| राज्ये | राज्य (७.१) | the kingdom |
| नीतिः | नीति (१.१) | statecraft |
| गुण-वती | गुण (+वत्, १.१) | effective |
| न | न | not |
| हि | हि | indeed |
| भवति | भवति (√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | is |
| नीतौ | नीति (७.१) | statecraft |
| विपन्नायाम् | विपन्न (वि√पद्+क्त, ७.१) | having failed |
| सकलम् | सकल (१.१) | the entire |
| जगत् | जगत् (१.१) | world |
| अवशम् | वश (अ√वश, १.१) | helplessly |
| सीदति | सीदति (√सद् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | suffers |
छन्दः
शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| य | तः | अ | व | ज्ञा | ना | द्रा | ज्ञो | भ | व | ति | म | ति | ही | नः | प | रि | ज | न |
| स्त | त | स्त | त्प्रा | मा | ण्या | द्भ | व | ति | न | स | मी | पे | बु | ध | ज | नः | ||
| बु | धै | स्त्य | क्ते | रा | ज्ये | न | हि | भ | व | ति | नी | ति | र्गु | ण | व | ती | ||
| वि | प | न्ना | यां | नी | तौ | स | क | ल | म | व | शं | सी | द | ति | ज | गत् | ||
| य | म | न | स | भ | ल | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.