उदीरितोर्थः पशुनापि गृह्यते
हयाश्च नागाश्च वहन्ति चोदिताः ।
अनुक्तम् अप्य् ऊहति पण्डितो जनः
परेङ्गितज्ञानफला हि बुद्धयः ॥

अन्वयः AI उदीरितः अर्थः पशुना अपि गृह्यते, हयाः च नागाः च चोदिताः वहन्ति । पण्डितः जनः अनुक्तम् अपि ऊहति, हि बुद्धयः पर-इङ्गित-ज्ञान-फलाः (भवन्ति) ॥

Summary AI Even an animal understands a meaning when expressed; horses and elephants carry loads when commanded. A *paṇḍita* infers even what is unsaid, for the fruit of intelligence is the ability to grasp the hints and intentions of others.

सारांश AI कहा हुआ अर्थ तो पशु भी समझ लेते हैं, और संकेत मिलने पर हाथी-घोड़े भार ढोते हैं; किंतु बुद्धिमान वही है जो बिना कहे ही दूसरों के मन की बात जान ले, क्योंकि बुद्धि का फल दूसरों के संकेतों को समझना ही है।

पदच्छेदः AI

उदीरितः	उदीरित (उद्√ईर्+क्त, १.१)	expressed
अर्थः	अर्थ (१.१)	meaning
पशुना	पशु (३.१)	by an animal
अपि	अपि	even
गृह्यते	गृह्यते (√ग्रह् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is understood
हयाः	हय (१.३)	horses
च	च	and
नागाः	नाग (१.३)	elephants
च	च	and
वहन्ति	वहन्ति (√वह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	carry
चोदिताः	चोदित (√चुद्+क्त, १.३)	when commanded
अनुक्तम्	नञ्–उक्त (√वच्+क्त, २.१)	what is unsaid
अपि	अपि	even
ऊहति	ऊहति (√ऊह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	infers
पण्डितः	पण्डित (१.१)	a wise
जनः	जन (१.१)	person
परेङ्गितज्ञानफला	पर–इङ्गित–ज्ञान–फल (१.३)	whose fruit is the knowledge of others' hints
हि	हि	for
बुद्धयः	बुद्धि (१.३)	intelligences

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
उ	दी	रि	तो	र्थः	प	शु	ना	पि	गृ	ह्य	ते
ह	या	श्च	ना	गा	श्च	व	ह	न्ति	चो	दि	ताः
अ	नु	क्त	म	प्यू	ह	ति	प	ण्डि	तो	ज	नः
प	रे	ङ्गि	त	ज्ञा	न	फ	ला	हि	बु	द्ध	यः
ज			त			ज			र

Other texts to read

चम्पूरामायणम् भोजः

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect