लाङ्गूलचालनम् अधश्चरणावपातं
भूमौ निपत्य वदनोदरदर्शनं च ।
श्वा पिण्डदस्य कुरुते गजपुङ्गवस्तु
धीरं विलोकयति चाटुशतैश्च भुङ्क्ते ॥

अन्वयः AI श्वा पिण्ड-दस्य (पुरतः) लाङ्गूल-चालनम् अधः-चरण-अवपातं भूमौ निपत्य वदन-उदर-दर्शनं च कुरुते । गज-पुङ्गवः तु धीरं विलोकयति (तथा) चाटु-शतैः च भुङ्क्ते ॥

Summary AI A dog wags its tail, falls at the feet, and prostrates on the ground showing its mouth and belly to its feeder. In contrast, a noble elephant looks on with dignity and eats only after a hundred flattering entreaties.

सारांश AI कुत्ता अन्न देने वाले के सामने पूंछ हिलाता है, चरणों में गिरता है और पेट दिखाता है; किंतु श्रेष्ठ हाथी धैर्यपूर्वक देखता है और बहुत मनुहार करने पर ही भोजन ग्रहण करता है।

पदच्छेदः AI

लाङ्गूलचालनम्	लाङ्गूल–चालन (√चल्+णिच्+ल्युट्, २.१)	wagging of the tail
अधश्चरणावपातं	अधस्–चरण–अवपात (अव√पत्+घञ्, २.१)	falling at the feet
भूमौ	भूमि (७.१)	on the ground
निपत्य	निपत्य (नि√पत्+ल्यप्)	having fallen down
वदनोदरदर्शनं	वदन–उदर–दर्शन (√दृश्+ल्युट्, २.१)	showing of the mouth and belly
च	च	and
श्वा	श्वन् (१.१)	a dog
पिण्डदस्य	पिण्ड–द (√दा), ६.१	of the food-giver
कुरुते	कुरुते (√कृ कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	does
गजपुङ्गवः	गज–पुङ्गव (१.१)	a noble elephant
तु	तु	but
धीरं	धीर (२.१)	with dignity
विलोकयति	विलोकयति (वि√लोक् +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	looks on
चाटुशतैः	चाटु–शत (३.३)	with a hundred flatteries
च	च	and
भुङ्क्ते	भुङ्क्ते (√भुज् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	eats

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
ला	ङ्गू	ल	चा	ल	न	म	ध	श्च	र	णा	व	पा	तं
भू	मौ	नि	प	त्य	व	द	नो	द	र	द	र्श	नं	च
श्वा	पि	ण्ड	द	स्य	कु	रु	ते	ग	ज	पु	ङ्ग	व	स्तु
धी	रं	वि	लो	क	य	ति	चा	टु	श	तै	श्च	भु	ङ्क्ते
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect