स्वल्पस्नायुवसावशेषमलिनं निर्मांसम् अप्यस्थिकं
श्वा लब्ध्वा परितोषम् एति न भवेत् तस्य क्षुधः शान्तये ।
सिंहो जम्बुकम् अङ्कम् आगतम् अपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपं
सर्वः कृच्छ्रगतोपि वाञ्छति जनः सत्त्वानुरूपं फलम् ॥
स्वल्पस्नायुवसावशेषमलिनं निर्मांसम् अप्यस्थिकं
श्वा लब्ध्वा परितोषम् एति न भवेत् तस्य क्षुधः शान्तये ।
सिंहो जम्बुकम् अङ्कम् आगतम् अपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपं
सर्वः कृच्छ्रगतोपि वाञ्छति जनः सत्त्वानुरूपं फलम् ॥
श्वा लब्ध्वा परितोषम् एति न भवेत् तस्य क्षुधः शान्तये ।
सिंहो जम्बुकम् अङ्कम् आगतम् अपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपं
सर्वः कृच्छ्रगतोपि वाञ्छति जनः सत्त्वानुरूपं फलम् ॥
अन्वयः
AI
श्वा स्वल्प-स्नायु-वसा-अवशेष-मलिनं निर्मांसम् अपि अस्थिकं लब्ध्वा परितोषम् एति, (तत् अस्थिकं) तस्य क्षुधः शान्तये न भवेत् । (परन्तु) सिंहः अङ्कम् आगतम् अपि जम्बुकं त्यक्त्वा द्विपं निहन्ति । (यतः) कृच्छ्र-गतः अपि सर्वः जनः सत्त्व-अनुरूपं फलं वाञ्छति ॥
Summary
AI
A dog is satisfied finding a meatless bone, filthy with bits of tendon and fat, though it does not quench its hunger. However, a *siṃha* ignores a *jambuka* that has come into its lap and kills an elephant. Even in distress, everyone desires a reward consistent with their innate strength and character.
सारांश
AI
कुत्ता मांसहीन सूखी हड्डी पाकर भी संतुष्ट हो जाता है जिससे उसकी भूख नहीं मिटती, पर सिंह पास आए सियार को छोड़कर हाथी का शिकार करता है; हर व्यक्ति संकट में भी अपने सामर्थ्य के अनुसार फल चाहता है।
पदच्छेदः
AI
| श्वा | श्वन् (१.१) | A dog |
| स्वल्पस्नायुवसावशेषमलिनं | स्वल्प–स्नायु–वसा–अवशेष–मलिन (२.१) | filthy with bits of tendon and fat |
| निर्মাংসम् | निर्–मांस (२.१) | meatless |
| अपि | अपि | even |
| अस्थिकं | अस्थिक (२.१) | a bone |
| लब्ध्वा | लब्ध (√लभ्+क्त्वा) | having found |
| परितोषम् | परितोष (२.१) | satisfaction |
| एति | एति (√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | attains |
| न | न | not |
| भवेत् | भवेत् (√भू कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | would be |
| तस्य | तद् (६.१) | its |
| क्षुधः | क्षुध् (६.१) | of hunger |
| शान्तये | शान्ति (४.१) | for the quenching |
| सिंहः | सिंह (१.१) | a lion |
| जम्बुकम् | जम्बुक (२.१) | a jackal |
| अङ्कम् | अङ्क (२.१) | to its lap |
| आगतम् | आगत (आ√गम्+क्त, २.१) | that has come |
| अपि | अपि | even |
| त्यक्त्वा | त्यक्त (√त्यज्+क्त्वा) | having ignored |
| निहन्ति | निहन्ति (नि√हन् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | kills |
| द्विपं | द्विप (२.१) | an elephant |
| सर्वः | सर्व (१.१) | everyone |
| कृच्छ्रगतः | कृच्छ्र–गत (√गम्+क्त, १.१) | who is in distress |
| अपि | अपि | even |
| वाञ्छति | वाञ्छति (√वाञ्छ् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | desires |
| जनः | जन (१.१) | a person |
| सत्त्वानुरूपं | सत्त्व–अनुरूप (२.१) | consistent with their innate strength |
| फलम् | फल (२.१) | a reward |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स्व | ल्प | स्ना | यु | व | सा | व | शे | ष | म | लि | नं | नि | र्मां | स | म | प्य | स्थि | कं |
| श्वा | ल | ब्ध्वा | प | रि | तो | ष | मे | ति | न | भ | वे | त्त | स्य | क्षु | धः | शा | न्त | ये |
| सिं | हो | ज | म्बु | क | म | ङ्क | मा | ग | त | म | पि | त्य | क्त्वा | नि | ह | न्ति | द्वि | पं |
| स | र्वः | कृ | च्छ्र | ग | तो | पि | वा | ञ्छ | ति | ज | नः | स | त्त्वा | नु | रू | पं | फ | लम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.