अपरं च् मौनान् मूर्खः प्रवचनपटुर्बातुलो जल्पको वा
क्षान्त्या भीरुर्यदि न सहते प्रायशो नाभिजातः ।
धृष्टः पार्श्वे वसति नियतं दूरतश्चाप्रगल्भः
सेवाधर्मः परमगहनो योगिनाम् अप्यगम्यः ॥
अपरं च् मौनान् मूर्खः प्रवचनपटुर्बातुलो जल्पको वा
क्षान्त्या भीरुर्यदि न सहते प्रायशो नाभिजातः ।
धृष्टः पार्श्वे वसति नियतं दूरतश्चाप्रगल्भः
सेवाधर्मः परमगहनो योगिनाम् अप्यगम्यः ॥
क्षान्त्या भीरुर्यदि न सहते प्रायशो नाभिजातः ।
धृष्टः पार्श्वे वसति नियतं दूरतश्चाप्रगल्भः
सेवाधर्मः परमगहनो योगिनाम् अप्यगम्यः ॥
अन्वयः
AI
अपरम् च, मौनात् मूर्खः, प्रवचन-पटुः बातुलः जल्पकः वा, क्षान्त्या भीरुः, यदि न सहते (तर्हि) प्रायशः न अभिजातः, पार्श्वे वसति (चेत्) धृष्टः, दूरतः च नियतम् अप्रगल्भः, (इति) सेवा-धर्मः परम-गहनः योगिनाम् अपि अगम्यः ।
Summary
AI
If silent, one is called a fool; if eloquent, a windbag; if patient, a coward; if impatient, ill-bred; if near, bold; if far, incompetent. The duty of service is extremely profound and incomprehensible even to *yogīs*.
सारांश
AI
सेवा धर्म अत्यंत कठिन है जिसे समझना योगियों के लिए भी दुष्कर है; यहाँ मौन रहने पर मूर्ख और बोलने पर बड़बोला समझा जाता है, धैर्य रखने पर डरपोक और निकट रहने पर ढीठ माना जाता है।
पदच्छेदः
AI
| अपरम् | अपर | Furthermore |
| च | च | and |
| मौनात् | मौन (५.१) | from silence |
| मूर्खः | मूर्ख (१.१) | a fool |
| प्रवचनपटुः | प्रवचन–पटु (१.१) | if eloquent |
| बातुलः | बातुल (१.१) | a windbag |
| जल्पकः | जल्पक (१.१) | a chatterer |
| वा | वा | or |
| क्षान्त्या | क्षान्ति (३.१) | due to patience |
| भीरुः | भीरु (१.१) | a coward |
| यदि | यदि | if |
| न | न | not |
| सहते | सहते (√षह् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | he is patient |
| प्रायशः | प्रायशस् | mostly |
| न | न | not |
| अभिजातः | अभिजात (अभि√जन्+क्त, १.१) | well-bred |
| धृष्टः | धृष्ट (१.१) | bold |
| पार्श्वे | पार्श्व (७.१) | if near |
| वसति | वसति (√वस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he stays |
| नियतम् | नियतम् | certainly |
| दूरतः | दूरतः | if far |
| च | च | and |
| अप्रगल्भः | अप्रगल्भ (१.१) | incompetent |
| सेवाधर्मः | सेवा–धर्म (१.१) | The duty of service |
| परमगहनः | परम–गहन (१.१) | is extremely profound |
| योगिनाम् | योगिन् (६.३) | to yogis |
| अपि | अपि | even |
| अगम्यः | अगम्य (१.१) | incomprehensible |
छन्दः
मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | प | रं | च्मौ | ना | न्मू | र्खः | प्र | व | च | न | प | टु | र्बा | तु | लो | ज | ल्प | को | वा |
| क्षा | न्त्या | भी | रु | र्य | दि | न | स | ह | ते | प्रा | य | शो | ना | भि | जा | तः | |||
| धृ | ष्टः | पा | र्श्वे | व | स | ति | नि | य | तं | दू | र | त | श्चा | प्र | ग | ल्भः | |||
| से | वा | ध | र्मः | प | र | म | ग | ह | नो | यो | गि | ना | म | प्य | ग | म्यः | |||
| म | भ | न | त | त | ग | ग | |||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.