अन्वयः
AI
धर्म-अर्थ-काम-तत्त्व-ज्ञः एकान्त-करुणः न भवेत्। हि क्षमावान् हस्त-स्थम् अपि अन्नं भक्षितुं न क्षमः।
Summary
AI
One who knows the essence of *dharma*, *artha*, and *kāma* should not be excessively merciful. A person who is too forgiving is unable to eat even the food held in his own hand.
सारांश
AI
धर्म, अर्थ और काम के ज्ञाता को अत्यधिक दयालु नहीं होना चाहिए। जैसे अत्यंत क्षमाशील व्यक्ति हाथ में आया भोजन भी नहीं खा पाता, वैसे ही राजा को भी अति कोमलता का त्याग करना चाहिए।
पदच्छेदः
AI
| धर्मार्थकामतत्त्वज्ञः | धर्म–अर्थ–काम–तत्त्व–ज्ञ (√ज्ञा+क, १.१) | one who knows the essence of dharma, artha, and kama |
| न | न | not |
| एकान्तकरुणः | एकान्त–करुण (१.१) | excessively merciful |
| भवेत् | भवेत् (√भू कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | should be |
| न | न | not |
| हि | हि | for |
| हस्तस्थम् | हस्त–स्थ (√स्था+क), २.१ | held in the hand |
| अपि | अपि | even |
| अन्नं | अन्न (२.१) | food |
| क्षमावान् | क्षमावत् (१.१) | a forgiving person |
| भक्षितुं | भक्षितुम् (√भक्ष्+तुमुन्) | to eat |
| क्षमः | क्षम (१.१) | is able |
छन्दः
अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ध | र्मा | र्थ | का | म | त | त्त्व | ज्ञो |
| नै | का | न्त | क | रु | णो | भ | वेत् |
| न | हि | ह | स्त | स्थ | म | प्य | न्नं |
| क्ष | मा | वा | न्भ | क्षि | तुं | क्ष | मः |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.