अपरं च् भूम्येकदेशस्य गुणान्वितस्य
भृत्यस्य वा बुद्धिमतः प्रणाशः ।
भृत्यप्रणाशो मरणं नृपाणां
नष्टापि भूमिः सुलभा न भृत्याः ॥

अन्वयः AI अपरं च, भूमि-एक-देशस्य (प्रणाशः) वा गुण-अन्वितस्य बुद्धि-मतः भृत्यस्य प्रणाशः (भवति, तदा) भृत्य-प्रणाशः नृपाणाम् मरणम् (इव भवति)। भूमिः नष्टा अपि सुलभा (अस्ति), भृत्याः न (सुलभाः)।

Summary AI Between the loss of a portion of territory and the loss of a virtuous, intelligent servant, the loss of a servant is like death for kings. Lost land is easily regained, but loyal servants are not.

सारांश AI गुणवान सेवक का खोना भूमि खोने से कहीं अधिक बुरा है। योग्य सेवकों का नाश राजा के लिए मृत्यु समान है, क्योंकि भूमि पुनः प्राप्त की जा सकती है पर श्रेष्ठ सेवक नहीं।

पदच्छेदः AI

अपरं	अपर (२.१)	furthermore
च	च	and
भूम्येकदेशस्य	भूमि–एक–देश (६.१)	of a portion of territory
गुणान्वितस्य	गुण–अन्वित (अनु√इ+क्त, ६.१)	endowed with virtues
भृत्यस्य	भृत्य (६.१)	of a servant
वा	वा	or
बुद्धिमतः	बुद्धिमत् (६.१)	of an intelligent one
प्रणाशः	प्रणाश (१.१)	the loss
भृत्यप्रणाशः	भृत्य–प्रणाश (१.१)	the loss of a servant
मरणं	मरण (१.१)	is death
नृपाणां	नृप (६.३)	for kings
नष्टा	नष्ट (√नश्+क्त, १.१)	lost
अपि	अपि	even
भूमिः	भूमि (१.१)	land
सुलभा	सुलभ (१.१)	is easily obtainable
न	न	not
भृत्याः	भृत्य (१.३)	servants

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
अ	प	रं	च्भू	म्ये	क	दे	श	स्य	गु	णा	न्वि	त	स्य
भृ	त्य	स्य	वा	बु	द्धि	म	तः	प्र	णा	शः
भृ	त्य	प्र	णा	शो	म	र	णं	नृ	पा	णां
न	ष्टा	पि	भू	मिः	सु	ल	भा	न	भृ	त्याः
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

चम्पूरामायणम् भोजः

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

About

Resources

Connect