पोतो दुस्तरवारिराशितरणे दीपोन्धकारागमे
निर्वाते व्यजनं मदान्धकरिणां दर्पोपशान्त्यै सृणिः ।
इत्थं तद् भुवि नास्ति यस्य विधिना नोपायचिन्ता कृता
मन्ये दुर्जनचित्तवृत्तिहरणे धातापि भग्नोद्यमः ॥
पोतो दुस्तरवारिराशितरणे दीपोन्धकारागमे
निर्वाते व्यजनं मदान्धकरिणां दर्पोपशान्त्यै सृणिः ।
इत्थं तद् भुवि नास्ति यस्य विधिना नोपायचिन्ता कृता
मन्ये दुर्जनचित्तवृत्तिहरणे धातापि भग्नोद्यमः ॥
निर्वाते व्यजनं मदान्धकरिणां दर्पोपशान्त्यै सृणिः ।
इत्थं तद् भुवि नास्ति यस्य विधिना नोपायचिन्ता कृता
मन्ये दुर्जनचित्तवृत्तिहरणे धातापि भग्नोद्यमः ॥
अन्वयः
AI
दुस्तर-वारि-राशि-तरणे पोतः, अन्धकार-आगमे दीपः, निर्वाते व्यजनम्, मद-अन्ध-करिणाम् दर्प-उपशान्त्यै सृणिः (अस्ति)। इत्थं भुवि तत् न अस्ति, यस्य विधिना उपाय-चिन्ता न कृता। मन्ये दुर्जन-चित्त-वृत्ति-हरणे धाता अपि भग्नोद्यमः।
Summary
AI
A boat exists to cross the impassable sea, a lamp for the coming of darkness, and a goad to subdue elephants blinded by rut. There is nothing on earth for which Fate has not devised a remedy; yet even the Creator failed in changing the mindset of a *durjana*.
सारांश
AI
समुद्र के लिए नाव, अंधेरे के लिए दीपक और हाथी के लिए अंकुश है। विधाता ने संसार की हर समस्या का उपाय बनाया है, पर दुष्ट के मन को सुधारने में वे भी असमर्थ रहे हैं।
पदच्छेदः
AI
| पोतः | पोत (१.१) | a boat |
| दुस्तरवारिराशितरणे | दुस्–तर–वारि–राशि–तरण (७.१) | in crossing the impassable ocean |
| दीपः | दीप (१.१) | a lamp |
| अन्धकारागमे | अन्धकार–आगम (७.१) | at the arrival of darkness |
| निर्वाते | निर्वात (७.१) | in a windless place |
| व्यजनम् | व्यजन (१.१) | a fan |
| मदान्धकरिणाम् | मद–अन्ध–करिन् (६.३) | of elephants blinded by rut |
| दर्पोपशान्त्यै | दर्प–उपशान्ति (४.१) | for subduing arrogance |
| सृणिः | सृणि (१.१) | a goad |
| इत्थं | इत्थम् | thus |
| तत् | तद् (१.१) | that |
| भुवि | भू (७.१) | on earth |
| न | न | not |
| अस्ति | अस्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | is |
| यस्य | यद् (६.१) | of which |
| विधिना | विधि (३.१) | by fate |
| न | न | not |
| उपायचिन्ता | उपाय–चिन्ता (१.१) | thought of a remedy |
| कृता | कृत (√कृ+क्त, १.१) | is made |
| मन्ये | मन्ये (√मन् कर्तरि लट् (आत्मने.) उ.पु. एक.) | I think |
| दुर्जनचित्तवृत्तिहरणे | दुर्–जन–चित्त–वृत्ति–हरण (७.१) | in changing the mindset of a wicked person |
| धाता | धातृ (१.१) | the Creator |
| अपि | अपि | even |
| भग्नोद्यमः | भग्न (√भञ्ज्+क्त)–उद्यम (१.१) | one whose efforts are broken |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पो | तो | दु | स्त | र | वा | रि | रा | शि | त | र | णे | दी | पो | न्ध | का | रा | ग | मे |
| नि | र्वा | ते | व्य | ज | नं | म | दा | न्ध | क | रि | णां | द | र्पो | प | शा | न्त्यै | सृ | णिः |
| इ | त्थं | त | द्भु | वि | ना | स्ति | य | स्य | वि | धि | ना | नो | पा | य | चि | न्ता | कृ | ता |
| म | न्ये | दु | र्ज | न | चि | त्त | वृ | त्ति | ह | र | णे | धा | ता | पि | भ | ग्नो | द्य | मः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.