निमित्तम् उद्दिश्य हि यः प्रकुप्यति
ध्रुवं स तस्यापगमे प्रसीदति ।
अकारणद्वेषि मनस्तु यस्य वै
कथं जनस्तं परितोषयिष्यति ॥

अन्वयः AI यः हि निमित्तम् उद्दिश्य प्रकुप्यति, सः तस्य अपगमे ध्रुवं प्रसीदति । यस्य मनः तु अकारण-द्वेषि (भवति), तम् जनः कथं परितोषयिष्यति ?

Summary AI One who becomes angry for a specific reason surely becomes calm when that reason is gone. But how can anyone satisfy one whose mind is inclined to hatred without any cause?

सारांश AI किसी ठोस कारण से क्रोधित होने वाला व्यक्ति कारण हटने पर शांत हो जाता है। परंतु जो बिना किसी कारण के ही मन में द्वेष रखता हो, उसे संतुष्ट करना असंभव है।

पदच्छेदः AI

निमित्तम्	निमित्त (२.१)	a reason
उद्दिश्य	उद्दिश्य (उद्√दिश्+ल्यप्)	having in view
हि	हि	for
यः	यद् (१.१)	who
प्रकुप्यति	प्रकुप्यति (प्र√कुप् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	becomes angry
ध्रुवम्	ध्रुवम्	surely
सः	तद् (१.१)	he
तस्य	तद् (६.१)	its
अपगमे	अपगम (७.१)	on disappearance
प्रसीदति	प्रसीदति (प्र√सद् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	becomes calm
अकारणद्वेषि	अकारण–द्वेषिन् (१.१)	hating without a cause
मनः	मनस् (१.१)	mind
तु	तु	but
यस्य	यद् (६.१)	whose
वै	वै	indeed
कथम्	कथम्	how
जनः	जन (१.१)	a person
तम्	तद् (२.१)	him
परितोषयिष्यति	परितोषयिष्यति (परि√तुष् +णिच् कर्तरि लृट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	will satisfy

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
नि	मि	त्त	मु	द्दि	श्य	हि	यः	प्र	कु	प्य	ति
ध्रु	वं	स	त	स्या	प	ग	मे	प्र	सी	द	ति
अ	का	र	ण	द्वे	षि	म	न	स्तु	य	स्य	वै
क	थं	ज	न	स्तं	प	रि	तो	ष	यि	ष्य	ति
ज			त			ज			र

Other texts to read

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect