कोर्थान् प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदोस्तं गताः
स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को वास्ति राज्ञां प्रिया ।
कः कालस्य भुजान्तरं न च गतः कोर्थी गतो गौरवं
को वा दुर्जनवागुरासु पतितः क्षेमेण यातः पुमान् ॥
कोर्थान् प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदोस्तं गताः
स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को वास्ति राज्ञां प्रिया ।
कः कालस्य भुजान्तरं न च गतः कोर्थी गतो गौरवं
को वा दुर्जनवागुरासु पतितः क्षेमेण यातः पुमान् ॥
स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को वास्ति राज्ञां प्रिया ।
कः कालस्य भुजान्तरं न च गतः कोर्थी गतो गौरवं
को वा दुर्जनवागुरासु पतितः क्षेमेण यातः पुमान् ॥
अन्वयः
AI
अर्थान् प्राप्य कः न गर्वितः? कस्य विषयिणः आपदः अस्तं गताः? भुवि स्त्रीभिः कस्य मनः न खण्डितम्? राज्ञाम् प्रिया वा कः अस्ति? कः कालस्य भुजान्तरं न गतः? कः अर्थी गौरवं गतः? वा कः पुमान् दुर्जन-वागुरासु पतितः क्षेमेण यातः?
Summary
AI
Who does not become proud upon gaining wealth? Which sensualist's calamities have ended? Whose heart has not been broken by women? Who is truly dear to kings? Who has not entered the arms of *Kāla*? What supplicant has attained dignity? What man, having fallen into the snares of the wicked, has escaped safely?
सारांश
AI
धन पाकर कौन अहंकारी नहीं हुआ? विषय-भोगों से किसका संकट टला? स्त्रियों ने किसका मन नहीं तोड़ा? राजा का प्रिय कौन रहा? मृत्यु से कौन बचा? याचक को सम्मान कहाँ मिला और दुष्टों के चंगुल से कौन सुरक्षित बचा?
पदच्छेदः
AI
| कः | किम् (१.१) | Who |
| अर्थान् | अर्थ (२.३) | wealth |
| प्राप्य | प्राप्य (प्र√आप्+ल्यप्) | having gained |
| न | न | not |
| गर्वितः | गर्वित (१.१) | becomes proud |
| विषयिणः | विषयिन् (६.१) | of a sensualist |
| कस्य | किम् (६.१) | whose |
| आपदः | आपद् (१.३) | calamities |
| अस्तम् | अस्तम् | to an end |
| गताः | गत (√गम्+क्त, १.३) | have gone |
| स्त्रीभिः | स्त्री (३.३) | by women |
| कस्य | किम् (६.१) | whose |
| न | न | not |
| खण्डितम् | खण्डित (√खण्ड्+क्त, १.१) | is broken |
| भुवि | भू (७.१) | on earth |
| मनः | मनस् (१.१) | heart |
| कः | किम् (१.१) | who |
| वा | वा | or |
| अस्ति | अस्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | is |
| राज्ञाम् | राजन् (६.३) | of kings |
| प्रिया | प्रिया (१.१) | a favorite |
| कः | किम् (१.१) | who |
| कालस्य | काल (६.१) | of Time |
| भुजान्तरम् | भुज–अन्तर (२.१) | into the arms |
| न | न | not |
| च | च | and |
| गतः | गत (√गम्+क्त, १.१) | has gone |
| कः | किम् (१.१) | what |
| अर्थी | अर्थिन् (१.१) | supplicant |
| गतः | गत (√गम्+क्त, १.१) | has attained |
| गौरवम् | गौरव (२.१) | dignity |
| कः | किम् (१.१) | what |
| वा | वा | or |
| दुर्जनवागुरासु | दुर्जन–वागुरा (७.३) | into the snares of the wicked |
| पतितः | पतित (√पत्+क्त, १.१) | having fallen |
| क्षेमेण | क्षेम (३.१) | safely |
| यातः | यात (√या+क्त, १.१) | has escaped |
| पुमान् | पुंस् (१.१) | man |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| को | र्था | न्प्रा | प्य | न | ग | र्वि | तो | वि | ष | यि | णः | क | स्या | प | दो | स्तं | ग | ताः |
| स्त्री | भिः | क | स्य | न | ख | ण्डि | तं | भु | वि | म | नः | को | वा | स्ति | रा | ज्ञां | प्रि | या |
| कः | का | ल | स्य | भु | जा | न्त | रं | न | च | ग | तः | को | र्थी | ग | तो | गौ | र | वं |
| को | वा | दु | र्ज | न | वा | गु | रा | सु | प | ति | तः | क्षे | मे | ण | या | तः | पु | मान् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.