स्निग्धोकुशलान् निवारयति यस्तत् कर्म यन् निर्मलं
सा स्त्री यातुविधायिनी स मतिमान् यः सद्भिरभ्यर्च्यते ।
सा श्रीर्या न मदं करोति स सुखी यस्तृष्णया मुच्यते
तन् मित्रं यत् कृत्रिमं स पुरुषो यः खिद्यते नेन्द्रियैः ॥

अन्वयः AI यः अकुशलान् निवारयति (सः) स्निग्धः, यत् निर्मलं (तत्) कर्म, या अनुविधायिनी सा स्त्री, यः सद्भिरभ्यर्च्यते स मतिमान्, या मदं न करोति सा श्रीः, यः तृष्णया मुच्यते स सुखी, यत् अकृत्रिमं तत् मित्रम्, यः इन्द्रियैः न खिद्यते स पुरुषः (अस्ति) ।

Summary AI A true friend averts one from misfortune; pure action is stainless; a wife is one who is compliant; a wise person is honored by the virtuous; wealth is that which does not cause pride; happiness is being free from desire; a true friend is sincere; and a real man is one not distressed by his senses.

सारांश AI सच्चा मित्र वह है जो बुराई से रोके, श्रेष्ठ कर्म निष्पाप है, उत्तम स्त्री पतिव्रता है, बुद्धिमान वह है जिसे सज्जन पूजें, लक्ष्मी वह है जो अहंकार न दे, सुख तृष्णा रहित होने में है, सच्चा मित्र निष्कपट है और असली पुरुष वह है जो इंद्रियों का दास न हो।

पदच्छेदः AI

स्निग्धः	स्निग्ध (१.१)	an affectionate friend
अकुशलान्	अ–कुशल (२.३)	from misfortunes
निवारयति	निवारयति (नि√वृ +णिच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	averts
यः	यद् (१.१)	who
तत्	तद् (१.१)	that
कर्म	कर्मन् (१.१)	is an action
यत्	यद् (१.१)	which
निर्मलम्	निर्–मल (१.१)	is pure
सा	तद् (१.१)	she
स्त्री	स्त्री (१.१)	is a wife
या	यद् (१.१)	who
अनुविधायिनी	अनुविधायिनी (अनु+वि√धा+णिन्), १.१	is compliant
सः	तद् (१.१)	he
मतिमान्	मतिमान् (१.१)	is wise
यः	यद् (१.१)	who
सद्भिः	सत् (३.३)	by the virtuous
अभ्यर्च्यते	अभ्यर्च्यते (अभि√अर्च् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is honored
सा	तद् (१.१)	that
श्रीः	श्री (१.१)	is wealth
या	यद् (१.१)	which
न	न	not
मदम्	मद (२.१)	pride
करोति	करोति (√कृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	causes
सः	तद् (१.१)	he
सुखी	सुखिन् (१.१)	is happy
यः	यद् (१.१)	who
तृष्णया	तृष्णा (३.१)	from desire
मुच्यते	मुच्यते (√मुच् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is freed
तत्	तद् (१.१)	that
मित्रम्	मित्र (१.१)	is a friend
यत्	यद् (१.१)	which
अकृत्रिमम्	अ–कृत्रिम (१.१)	is sincere
सः	तद् (१.१)	he
पुरुषः	पुरुष (१.१)	is a man
यः	यद् (१.१)	who
खिद्यते	खिद्यते (√खिद् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is distressed
न	न	not
इन्द्रियैः	इन्द्रिय (३.३)	by senses

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
स्नि	ग्धो	कु	श	ला	न्नि	वा	र	य	ति	य	स्त	त्क	र्म	य	न्नि	र्म	लं
सा	स्त्री	या	तु	वि	धा	यि	नी	स	म	ति	मा	न्यः	स	द्भि	र	भ्य	र्च्य	ते
सा	श्री	र्या	न	म	दं	क	रो	ति	स	सु	खी	य	स्तृ	ष्ण	या	मु	च्य	ते
त	न्मि	त्रं	य	त्कृ	त्रि	मं	स	पु	रु	षो	यः	खि	द्य	ते	ने	न्द्रि	यैः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

चम्पूरामायणम् भोजः

About

Resources

Connect