अत्युच्छ्रिते मन्त्रिणि पार्थिवे च
विष्टभ्य पादाव् उपतिष्ठते श्रीः ।
सा स्त्रीस्वभावाद् असहा भरस्य
तयोर्द्वयोरेकतरं जहाति ॥
अत्युच्छ्रिते मन्त्रिणि पार्थिवे च
विष्टभ्य पादाव् उपतिष्ठते श्रीः ।
सा स्त्रीस्वभावाद् असहा भरस्य
तयोर्द्वयोरेकतरं जहाति ॥
विष्टभ्य पादाव् उपतिष्ठते श्रीः ।
सा स्त्रीस्वभावाद् असहा भरस्य
तयोर्द्वयोरेकतरं जहाति ॥
अन्वयः
AI
अत्युच्छ्रिते मन्त्रिणि पार्थिवे च श्रीः पादौ विष्टभ्य उपतिष्ठते, सा स्त्री-स्वभावात् भरस्य असहा (सती) तयोः द्वयोः एकतरम् जहाति ।
Summary
AI
When both the minister and the king become exceedingly powerful, *Śrī* (Fortune) stands firm between them. However, being feminine by nature and unable to bear the heavy weight of both, she eventually abandons one of them.
सारांश
AI
लक्ष्मी अत्यंत प्रभावशाली मंत्री और राजा दोनों पर पैर रखकर टिकी रहती है, किंतु स्त्री स्वभाव के कारण वह इस भार को नहीं सह पाती और अंततः दोनों में से एक को त्याग देती है।
पदच्छेदः
AI
| अत्युच्छ्रिते | अत्युच्छ्रित (अति+उद्√श्रि+क्त, ७.१) | when exceedingly elevated |
| मन्त्रिणि | मन्त्रिन् (७.१) | the minister |
| पार्थिवे | पार्थिव (७.१) | the king |
| च | च | and |
| विष्टभ्य | विष्टभ्य (वि√स्तम्भ्+ल्यप्) | having established firmly |
| पादौ | पाद (२.२) | her two feet |
| उपतिष्ठते | उपतिष्ठते (उप√स्था कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | stands |
| श्रीः | श्री (१.१) | Fortune (Śrī) |
| सा | तद् (१.१) | she |
| स्त्रीस्वभावात् | स्त्री–स्वभाव (५.१) | due to her feminine nature |
| असहा | अ–सह (१.१) | unable to bear |
| भरस्य | भर (६.१) | the weight |
| तयोः | तद् (६.२) | of those |
| द्वयोः | द्वि (६.२) | two |
| एकतरं | एकतर (२.१) | one of the two |
| जहाति | जहाति (√हा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | abandons |
छन्दः
उपजातिः [११]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | त्यु | च्छ्रि | ते | म | न्त्रि | णि | पा | र्थि | वे | च |
| वि | ष्ट | भ्य | पा | दा | वु | प | ति | ष्ठ | ते | श्रीः |
| सा | स्त्री | स्व | भा | वा | द | स | हा | भ | र | स्य |
| त | यो | र्द्व | यो | रे | क | त | रं | ज | हा | ति |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.