किं च् नियतविषयवर्ती प्रायशो दण्डयोगाज्
जगति परवशेस्मिन् दुर्लभः साधुवृत्तेः ।
कृशम् अपि विकलं वा व्याधितं वाधनं वा
पतिम् अपि कुलनारी दण्डभीत्याभ्युपैति ॥
किं च् नियतविषयवर्ती प्रायशो दण्डयोगाज्
जगति परवशेस्मिन् दुर्लभः साधुवृत्तेः ।
कृशम् अपि विकलं वा व्याधितं वाधनं वा
पतिम् अपि कुलनारी दण्डभीत्याभ्युपैति ॥
जगति परवशेस्मिन् दुर्लभः साधुवृत्तेः ।
कृशम् अपि विकलं वा व्याधितं वाधनं वा
पतिम् अपि कुलनारी दण्डभीत्याभ्युपैति ॥
अन्वयः
AI
किम् च अस्मिन् पर-वशे जगति प्रायशः दण्ड-योगात् नियत-विषय-वर्ती (लोकः भवति), साधु-वृत्तेः दुर्लभः (अस्ति); कुल-नारी कृशम् अपि विकलम् वा व्याधितम् वा अधनम् वा पतिम् अपि दण्ड-भीत्या अभ्युपैति।
Summary
AI
In this world, people generally remain righteous due to the application of punishment (*daṇḍa*); a naturally virtuous person is rare. A noble woman stays faithful to even a weak, deformed, diseased, or poor husband out of fear of punishment.
सारांश
AI
संसार में दंड के भय के बिना सज्जनता दुर्लभ है; एक कुलवंती स्त्री भी शासन और दंड के डर से ही अपने दुर्बल, रोगी या निर्धन पति के अधीन रहती है।
पदच्छेदः
AI
| किम् | किम् | moreover |
| च | च | and |
| नियतविषयवर्ती | नियत (नि√यम्+क्त)–विषय–वर्तिन् (√वृत्+णिनि, १.१) | one who remains in the proper domain |
| प्रायशः | प्रायशः | generally |
| दण्डयोगात् | दण्ड–योग (५.१) | due to the application of punishment |
| जगति | जगत् (७.१) | in the world |
| परवशे | पर–वश (७.१) | dependent |
| अस्मिन् | इदम् (७.१) | in this |
| दुर्लभः | दुर्–लभ (√लभ्+अच्), १.१ | is rare |
| साधुवृत्तेः | साधु–वृत्ति (६.१) | of a person of good conduct |
| कृशम् | कृश (२.१) | a weak |
| अपि | अपि | even |
| विकलम् | विकल (२.१) | a deformed |
| वा | वा | or |
| व्याधितम् | व्याधित (√व्यध्+क्त), २.१ | a diseased |
| वा | वा | or |
| अधनम् | अ–धन (२.१) | a poor |
| वा | वा | or |
| पतिम् | पति (२.१) | husband |
| अपि | अपि | even |
| कुलनारी | कुल–नारी (१.१) | a noble woman |
| दण्डभीत्या | दण्ड–भीति (३.१) | out of fear of punishment |
| अभ्युपैति | अभ्युपैति (अभि+उप√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | stays faithful to |
छन्दः
मालिनी [१५: ननमयय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| किं | च्नि | य | त | वि | ष | य | व | र्ती | प्रा | य | शो | द | ण्ड | यो | गा |
| ज्ज | ग | ति | प | र | व | शे | स्मि | न्दु | र्ल | भः | सा | धु | वृ | त्तेः | |
| कृ | श | म | पि | वि | क | लं | वा | व्या | धि | तं | वा | ध | नं | वा | |
| प | ति | म | पि | कु | ल | ना | री | द | ण्ड | भी | त्या | भ्यु | पै | ति | |
| न | न | म | य | य | |||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.