विशेषतश्च् विनाप्यर्थैर्धीरः स्पृशति बहुमानोन्नतिपदं
समायुक्तोप्यर्थैः परिभवपदं याति कृपणः ।
स्वभावाद् उद्भूतां गुणसमुदयावाप्तिविषयां
द्युतिं सैंहीं श्वा किं धृतकनकमालोपि लभते ॥
विशेषतश्च् विनाप्यर्थैर्धीरः स्पृशति बहुमानोन्नतिपदं
समायुक्तोप्यर्थैः परिभवपदं याति कृपणः ।
स्वभावाद् उद्भूतां गुणसमुदयावाप्तिविषयां
द्युतिं सैंहीं श्वा किं धृतकनकमालोपि लभते ॥
समायुक्तोप्यर्थैः परिभवपदं याति कृपणः ।
स्वभावाद् उद्भूतां गुणसमुदयावाप्तिविषयां
द्युतिं सैंहीं श्वा किं धृतकनकमालोपि लभते ॥
अन्वयः
AI
विशेषतः च धीरः अर्थैः विना अपि बहु-मान-उन्नति-पदम् स्पृशति; कृपणः अर्थैः समायुक्तः अपि परिभव-पदम् याति । श्वा धृत-कनक-मालः अपि स्वभावात् उद्भूताम् गुण-समुदय-अवाप्ति-विषयाम् सैंहीम् द्युतिम् किम् लभते ?
Summary
AI
A courageous man reaches a position of high respect even without wealth, while a miser reaches a state of contempt even if endowed with riches. Can a dog, even wearing a gold necklace, obtain the leonine luster born of nature and a host of virtues?
सारांश
AI
धैर्यवान व्यक्ति धन के बिना भी ऊंचे सम्मान को प्राप्त करता है, जबकि कंजूस धन होते हुए भी अपमानित होता है। सोने की माला पहनने से कुत्ता सिंह जैसी कांति नहीं पा सकता।
पदच्छेदः
AI
| विशेषतः | विशेषतः | Especially |
| च | च | and |
| विना | विना | without |
| अपि | अपि | even |
| अर्थैः | अर्थ (३.३) | wealth |
| धीरः | धीर (१.१) | a courageous man |
| स्पृशति | स्पृशति (√स्पृश् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | reaches |
| बहुमानोन्नतिपदम् | बहुमान–उन्नति–पद (२.१) | a position of high respect |
| समायुक्तः | समायुक्त (सम्+आ√युज्+क्त, १.१) | endowed |
| अपि | अपि | even |
| अर्थैः | अर्थ (३.३) | with riches |
| परिभवपदम् | परिभव–पद (२.१) | a state of contempt |
| याति | याति (√या कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | reaches |
| कृपणः | कृपण (१.१) | a miser |
| स्वभावात् | स्वभाव (५.१) | from nature |
| उद्भूताम् | उद्भूत (उद्√भू+क्त, २.१) | born |
| गुणसमुदयावाप्तिविषयाम् | गुण–समुदय–अवाप्ति–विषय (२.१) | which is the object of attainment of a host of virtues |
| द्युतिम् | द्युति (२.१) | the luster |
| सैंहीम् | सैंही (२.१) | leonine |
| श्वा | श्वन् (१.१) | a dog |
| किम् | किम् | can? |
| धृतकनकमालः | धृत (√धृ+क्त)–कनक–माला (१.१) | wearing a gold necklace |
| अपि | अपि | even |
| लभते | लभते (√लभ् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | obtain |
छन्दः
शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० | २१ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | शे | ष | त | श्च्वि | ना | प्य | र्थै | र्धी | रः | स्पृ | श | ति | ब | हु | मा | नो | न्न | ति | प | दं |
| स | मा | यु | क्तो | प्य | र्थैः | प | रि | भ | व | प | दं | या | ति | कृ | प | णः | ||||
| स्व | भा | वा | दु | द्भू | तां | गु | ण | स | मु | द | या | वा | प्ति | वि | ष | यां | ||||
| द्यु | तिं | सैं | हीं | श्वा | किं | धृ | त | क | न | क | मा | लो | पि | ल | भ | ते | ||||
| य | म | न | स | भ | ल | ग | ||||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.