अर्थाः पादरजोपमा गिरिनदीवेगोपमं यौवनम्
आयुष्यं जलबिन्दुलोलचपलं फेनोपमं जीवनम् ।
धर्मं यो न करोति निश्चलमतिः स्वर्गार्गलोद्घाटनं
पश्चात्तापहतो जरापरिणतः शोकाग्निना दह्यते ॥
अर्थाः पादरजोपमा गिरिनदीवेगोपमं यौवनम्
आयुष्यं जलबिन्दुलोलचपलं फेनोपमं जीवनम् ।
धर्मं यो न करोति निश्चलमतिः स्वर्गार्गलोद्घाटनं
पश्चात्तापहतो जरापरिणतः शोकाग्निना दह्यते ॥
आयुष्यं जलबिन्दुलोलचपलं फेनोपमं जीवनम् ।
धर्मं यो न करोति निश्चलमतिः स्वर्गार्गलोद्घाटनं
पश्चात्तापहतो जरापरिणतः शोकाग्निना दह्यते ॥
अन्वयः
AI
अर्थाः पाद-रजः-उपमाः (सन्ति) । यौवनं गिरि-नदी-वेग-उपमम् (अस्ति) । आयुष्यं जल-बिन्दु-लोल-चपलं (वर्तते) । जीवनं फेन-उपमम् (अस्ति) । यः निश्चल-मतिः स्वर्ग-अर्गल-उद्घाटनं धर्मं न करोति (सः) जरा-परिणतः पश्चात्ताप-हतः (सन्) शोक-अग्निना दह्यते ॥
Summary
AI
Wealth is like dust on the feet, youth is like the rush of a mountain river, life span is as flickering as a water drop, and existence is like foam. He who, with a steady mind, does not practice *dharma*—the opener of heaven's gate—is consumed by the fire of grief in old age, stricken by regret.
सारांश
AI
धन चरणों की धूल के समान, यौवन पहाड़ी नदी के वेग जैसा और जीवन जल की बूंद व फेन के समान चंचल है। जो स्थिर बुद्धि से धर्म नहीं करता, वह अंत में पश्चात्ताप और शोक की अग्नि में जलता है।
पदच्छेदः
AI
| अर्थाः | अर्थ (१.३) | Wealth |
| पाद-रजः-उपमाः | पाद–रजस्–उपमा (१.३) | is like dust on the feet |
| यौवनम् | यौवन (१.१) | youth |
| गिरि-नदी-वेग-उपमम् | गिरि–नदी–वेग–उपम (१.१) | is like the rush of a mountain river |
| आयुष्यम् | आयुष्य (१.१) | life span |
| जल-बिन्दु-लोल-चपलम् | जल–बिन्दु–लोल–चपल (१.१) | is as flickering and unsteady as a water drop |
| जीवनम् | जीवन (१.१) | existence |
| फेन-उपमम् | फेन–उपम (१.१) | is like foam |
| धर्मम् | धर्म (२.१) | dharma |
| यः | यद् (१.१) | He who |
| न | न | not |
| करोति | करोति (√कृ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | does practice |
| निश्चल-मतिः | निश्चल–मति (१.१) | with a steady mind |
| स्वर्ग-अर्गल-उद्घाटनम् | स्वर्ग–अर्गल–उद्घाटन (उद्√घट्+ल्युट्, २.१) | the opener of heaven's gate |
| पश्चात्ताप-हतः | पश्चात्ताप (पश्चात्√तप्+घञ्)–हत (√हन्+क्त, १.१) | stricken by regret |
| जरा-परिणतः | जरा–परिणत (परि√नम्+क्त, १.१) | in old age |
| शोक-अग्निना | शोक–अग्नि (३.१) | by the fire of grief |
| दह्यते | दह्यते (√दह् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is consumed |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | र्थाः | पा | द | र | जो | प | मा | गि | रि | न | दी | वे | गो | प | मं | यौ | व | न |
| मा | यु | ष्यं | ज | ल | बि | न्दु | लो | ल | च | प | लं | फे | नो | प | मं | जी | व | नम् |
| ध | र्मं | यो | न | क | रो | ति | नि | श्च | ल | म | तिः | स्व | र्गा | र्ग | लो | द्घा | ट | नं |
| प | श्चा | त्ता | प | ह | तो | ज | रा | प | रि | ण | तः | शो | का | ग्नि | ना | द | ह्य | ते |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.