दारिद्र्याद् ध्रियम् एति ह्रीपरिगतः सत्त्वात् परिभ्रश्यते
निःसत्त्वं परिभूयते परिभवान् निर्वेदम् आपद्यते ।
निर्विण्णः शुचम् एति शोकफिहितो बुद्ध्या परित्यज्यते
निर्बुद्धिः क्षयम् एत्य् अहो निधनता सर्वापदाम् आस्पदम् ॥
दारिद्र्याद् ध्रियम् एति ह्रीपरिगतः सत्त्वात् परिभ्रश्यते
निःसत्त्वं परिभूयते परिभवान् निर्वेदम् आपद्यते ।
निर्विण्णः शुचम् एति शोकफिहितो बुद्ध्या परित्यज्यते
निर्बुद्धिः क्षयम् एत्य् अहो निधनता सर्वापदाम् आस्पदम् ॥
निःसत्त्वं परिभूयते परिभवान् निर्वेदम् आपद्यते ।
निर्विण्णः शुचम् एति शोकफिहितो बुद्ध्या परित्यज्यते
निर्बुद्धिः क्षयम् एत्य् अहो निधनता सर्वापदाम् आस्पदम् ॥
अन्वयः
AI
(नरः) दारिद्र्यात् ह्रियम् एति, ह्रीपरिगतः सत्त्वात् परिभ्रश्यते, निःसत्त्वम् (तम्) परिभूयते, परिभवात् निर्वेदम् आपद्यते, निर्विण्णः शुचम् एति, शोकपिहितः बुद्ध्या परित्यज्यते, निर्बुद्धिः क्षयम् एति, अहो निधनता सर्वापदाम् आस्पदम् (अस्ति) ।
Summary
AI
From poverty comes shame; from shame, loss of vigor; without vigor, one is humiliated; humiliation leads to despondency; despondency leads to grief; grief destroys the intellect; and without intellect, one perishes. Alas, poverty is the abode of all calamities!
सारांश
AI
दरिद्रता से लज्जा, शक्तिहीनता, अपमान, ग्लानि, शोक और बुद्धि का नाश होता है; निर्धनता वास्तव में समस्त आपदाओं की जड़ है।
पदच्छेदः
AI
| दारिद्र्यात् | दारिद्र्य (५.१) | From poverty |
| ह्रियम् | ह्री (२.१) | shame |
| एति | एति (√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | one gets |
| ह्रीपरिगतः | ह्री–परिगत (परि√गम्+क्त, १.१) | one overcome by shame |
| सत्त्वात् | सत्त्व (५.१) | from vigor |
| परिभ्रश्यते | परिभ्रश्यते (परि√भ्रंश् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is deprived |
| निःसत्त्वम् | निस्–सत्त्व (२.१) | one without vigor |
| परिभूयते | परिभूयते (परि√भू भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is humiliated |
| परिभवात् | परिभव (५.१) | from humiliation |
| निर्वेदम् | निर्वेद (२.१) | despondency |
| आपद्यते | आपद्यते (आ√पद् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | one attains |
| निर्विण्णः | निर्विण्ण (निर्√विद्+क्त), १.१ | a despondent person |
| शुचम् | शुच् (२.१) | grief |
| एति | एति (√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | attains |
| शोकपिहितः | शोक–अपिहित (अपि√धा+क्त, १.१) | one covered by grief |
| बुद्ध्या | बुद्धि (३.१) | by intellect |
| परित्यज्यते | परित्यज्यते (परि√त्यज् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is abandoned |
| निर्बुद्धिः | निर्–बुद्धि (१.१) | one without intellect |
| क्षयम् | क्षय (२.१) | destruction |
| एति | एति (√इ कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | attains |
| अहो | अहो | alas |
| निधनता | निधनता (१.१) | poverty |
| सर्वापदाम् | सर्व–आपद् (६.३) | of all calamities |
| आस्पदम् | आस्पद (१.१) | is the abode |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| दा | रि | द्र्या | द्ध्रि | य | मे | ति | ह्री | प | रि | ग | तः | स | त्त्वा | त्प | रि | भ्र | श्य | ते |
| निः | स | त्त्वं | प | रि | भू | य | ते | प | रि | भ | वा | न्नि | र्वे | द | मा | प | द्य | ते |
| नि | र्वि | ण्णः | शु | च | मे | ति | शो | क | फि | हि | तो | बु | द्ध्या | प | रि | त्य | ज्य | ते |
| नि | र्बु | द्धिः | क्ष | य | मे | त्य | हो | नि | ध | न | ता | स | र्वा | प | दा | मा | स्प | दम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.